Some notes on the source of the poem referred as “Humoy and Humoyun”by Hoju Kirmani
Дар мақола доир ба сарчашмаи «Ҳумой ва Ҳумоюн» нахустин ва машҳуртарин достони “Хамса ”-и Хоҷуи Кирмонӣ (охири асри ХШ нимаи аввали асри ХШ) изҳори назар шудааст. Қайд гардидааст, ки ҳарчанд номҳои Ҳумой ва Ҳумоюн дар “Шоҳнома ”-и Фирдавсӣ ва “Ҳафт пайкар”-и Низомӣ якчанд маротиба вомехӯранд, дар таърихи адабиёти форсу тоҷик пеш аз Хоҷу ҳеҷ кас достони ҷудогонае дар ин бора иншо накардааст.Тазаккур ёфтааст, ки Хоҷу барои достони худ вазни мутақориби мусамммани маҳфуз /мақсурро(V / V -/ V / V-(V~') интихоб намуда, ки пеш аз ӯ дар ин вазн танҳо достонҳои ҳамосӣ ("Шоҳнома” Фирдавсӣ ва “Искандар-нома”-и Низомӣ) эҷод мешуданд ва бо ин кор ба анъанаи эҷоди достонҳои ишқӣ дар вазни мутақориб асос гузоштааст. Бар асоси таҳқиқоти олимони тоҷик ва хориҷӣ, бо боварӣ исбот шудааст, ки сарчашмаи достони Хоҷу яке аз афсонаҳои қадимаи эронӣ будааст.Андешаи муҳаққиқи озарӣ З.Аллаҳвердиева, ки ба дунболи И.С.Стеблева тасдиқ намудааст, ки Хоҷу сужети асари хешро аз достони қадимаи халқии туркӣ вом гирифтааст, асоснок рад карда мешавад.Изложены соображения об источнике первой и наиболее известной поэмы из пятерицы Ходжу Кирмани (конец ХШпер.половина ХШ в.) «Хумой и Хумоюн». Отмечается, что до Ходжу в истории персидско-таджикской литературы никто не сочинил отдельной поэмы на эту тему, хотя персонажи Хумой и Хумоюн несколько раз встречаются в «Шах-наме» Фирдоуси и в поэме «Семь красавиц» Низами. Подчеркивается, что Ходжу, выбрав для своей поэмы метрику мутакариб мусамман махфуз / максур (V--/V--/V--/V-(V~, на которой до него составлялись только эпические поэмы («Шах-наме» Фирдоуси и «Искандар-наме» Низами), заложил основу для традиции составления любовных поэм метром мутакориб. На основе исследований таджикских и зарубежных ученых убедительно доказывается, что основой поэмы Ходжу послужила одна из древнеиранских сказок. Аргументированно отвергается мнение азербейджанского ученого З.А. Аллахвердиевой, утверждавшей вслед за И. С. Стеблевой, что Ходжу заимствовал сюжет поэмы из древнетюркского дастана.The article dwells on the consideration concerned with the source of the first and most famous poem from the five fables of Khoju Kirmani (referring to the end of the XIII-th the first half of the XIV-th century) known as “Humoy and Humoyun”. It is underscored that before Khoju in the history of Persian-Tajik literature no one wrote a separate poem on the relevant subject, although the characters Humoy and Humoyun are found several times in “Shoh-Name” by Firdawsi and in the poem entitled “Seven Beauties” by Nizomi. The author of the article lays an emphasis upon the idea that Khoju having chosen the metric mutakarib musamman mahfuz / maksur (V / V / V / V(V') for his poem in which only epic poems were composed before him (“Shah-Name” by Firdawsi and “Iskandar-Name” by Nizomi) laid a foundation for the tradition of composing love poems with the mutakorib meter. Designing on the premise of the studies by both Tajik and foreign scholars it is convincingly proved that the basis of Khoju's poem was one of the ancient Iranian tales refuting I.S. Stebleva's and Z.A. Allahverdiyeva's statement that Khoju borrowed the plot of the poem from the ancient Turkic dastan.
Сведения
- Опубликовано
- 2020 · № 1 (82)
- Источник
- cyberleninka.ru
- Язык
- Английский
- ISSN
- 2413-2004 · 3005-849X
- Издатель
- ТГУПБП