THE KHOJA ESTATE IN THE FUNERARY EPIGRAPHY OF THE KASHKADARYA REGION
Мақалада XV–XIX ғасырларға жататын Қашқадария облысының жерлеу эпиграфикасы негізінде қожа сословиесі зерттеледі. Зерттеудің мақсаты – құлпытас жазбаларын, тарихи деректерді, қолжазба шежірелерді және жергілікті дәстүрлерді талдау арқылы қожалардың әлеуметтік, діни және генеалогиялық мәртебесін реконструкциялау. Зерттеуде қожалардың Мауераннахрдың діни, саяси және зияткерлік элитасымен тығыз байланысты артықшылықтарға ие мұрагерлік сословие ретіндегі орнына ерекше назар аударылған. Зерттеу барысында «қожа» титулы кездесетін бұрын ғылыми айналымға енгізілмеген көптеген құлпытастар мен эпитафиялар анықталып, олардың иелерінің есімдері, генеалогиясы және әлеуметтік мәртебесі айқындалды. Эпиграфикалық материалдар Қашқадария облысында қожа әулеттерінің кеңінен таралғанын және олардың, әсіресе нақшбандийа мен ишқийа сопылық тариқаттарымен тығыз байланыста болғанын көрсетеді. Сонымен қатар, жазулар қожалардың саййидтермен және шайбанидтер, аштарханидтер, манғыттар әулеттерімен генеалогиялық әрі әлеуметтік байланыстарын дәлелдейді. Мақалада қасиетті қорымдарға қатысты жергілікті дәстүрлердің сабақтастығы қарастырылып, көптеген кесенелер мен зираттардың бүгінгі күнге дейін ұрпақтары тарапынан күтіп-бапталатын, шежірелік дәстүр мен діни рәсімдер сақталған зиярат орындары ретінде қызмет атқарып отырғаны көрсетіледі. Зерттеу нәтижелері қожа сословиесінің Орталық Азияның әлеуметтік иерархиясында ерекше орын алғанын, олардың діни беделді, мұрагерлік артықшылықтарды және саяси ықпалды өз бойына тоғыстырған әлеуметтік топ болғанын айғақтайды. Жерлеу эпиграфикасы қожа сословиесінің генеалогиясын, қоныстану ерекшеліктерін және қоғамдық институт ретіндегі қызметін реконструкциялауда маңызды тарихи дереккөз болып табылады. Сонымен қатар, ол ортағасырлық Мауераннахрдың әлеуметтік ұйымдасуы мен діни өмірін тереңірек түсінуге мүмкіндік береді. Зерттеу эпиграфикалық материалдардың Орталық Азиядағы артықшылықтарға ие діни сословиелердің тарихи дамуын зерделеудегі ғылыми әлеуетін айқындап, Қашқадария облысының қожа тарихы мен мәдени мұрасының маңызды орталықтарының бірі екендігін көрсетеді.
Сведения
- Опубликовано
- 2026 · Т. 85, № 3
- Язык
- Английский
- ISSN
- 2312-475X
- Издатель
- K. Zhubanov Aktobe Regional University