Central Asian Research Index

Turkology, 2026, № 125, с. 1-22

KAZAK ATASÖZLERİNDE ETİK BİR SİSTEM OLARAK ADALET (ÄDİLDİK) VE DÜRÜSTLÜK (ADALDIQ)

Gül Banu Duman

Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi

Аннотация · Abstract

Kısa ama derin anlamlarıyla dikkat çeken atasözleri, halk kültürünün bir anlamda damıtılmış şeklidir. Ait oldukları toplumun değer yargıları, ahlaki bakış açısı, dünya görüşü, inançları, yaşam tarzı gibi toplumsal kodlarını bünyesinde barındıran atasözleri, toplumsal bellek görevi üstlenir. Her toplum, kendi etik değerlerini, değer yargılarını dünya görüşünü sonraki nesillere aktarmak ister. Toplumun kolektif hafızasını yansıtan atasözlerinin toplumsal kodları gelecek nesillere aktarmak gibi bir misyonu vardır. Bu çalışma, adalet (ädildik) ve dürüstlük (adaldıq) gibi temel sosyal erdemlerin Kazak sözlü kültürünün önemli bir parçası olan atasözleri aracılığıyla kuşaktan kuşağa nasıl aktarıldığını incelemektedir. Çalışmada “Türkçe Açıklamalı Kazak Atasözleri (İsmail & Gümüş, 1995)”, “Qazaqtıñ maqaldarı-mätelderi (Nısanalin, 2004)” ve “Qazaqtıñ maqaldarı men mätelderi (Turmanjanov, 2007)” adlı üç atasözü kitabı taranarak adalet ve dürüstlük konulu atasözleri tespit edilmiştir. Ayrıca dijital kaynaklar da taranmıştır. Bu üç kitaptan ve dijital kaynaklardan elde edilen veriler, kendi içerisinde içerik analizi yapılarak sınıflandırılmıştır. Bulgular, Kazak halkının adalet ve dürüstlüğü ahlaki bir erdemin ötesinde, insanı insan yapan evrensel bir değer olarak gördüğünü göstermektedir. Sonuç olarak, Kazak atasözleri bireyleri eğitici bir işleve sahip olduğu gibi, toplumsal düzeni ayakta tutan erdemlerin aktarılmasında da güçlü bir araçtır.

Сведения · Details