Turkology, 2026, № 125, с. 127-152
TÜRKİSTAN’DA DİL AYRILIĞI: NİKOLAY İLMİNSKİY MODELİ VE SONUÇLARI
Yunus Emre Enstitüsü
Аннотация · Abstract
1552 yılında Kazan’ı işgal eden Çarlık Rusya, ele geçirdiği bölgelerde Müslüman ve Türk toplulukları arasındaki kültürel ve tarihî bağı kopararak Ortodoks Rus kimliğine dayalı homojen bir toplum oluşturmayı hedeflemiştir. Bu doğrultuda IV. İvan döneminde başlatılan asimilasyon amaçlı misyonerlik faaliyetleri, ilk aşamada dayatma usulüyle yürütülmüş; baskı, şiddet ve sürgün esasına dayanmıştır. Ancak zamanla bu politikaların istenilen sonucu vermemesi üzerine strateji değiştiren Ruslar, daha ılımlı bir politika geliştirerek misyonerlik faaliyetlerinin en temel aracı olarak eğitim temelli yeni bir model hazırlanmıştır. Sovyet döneminde de sürdürülen bu misyonerlik faaliyetlerinin öncüsü olan Nikolay İlminskiy, Türk ve Müslüman toplulukların birlikteliğinden duyduğu rahatsızlık sebebiyle onları birbirinden ayırmayı, ancak bunu zor kullanmadan gerçekleştirmeyi amaçlayan çalışmalar yürütmüştür. Uzun süre Müslüman ve Türk toplulukları üzerine araştırmalar yapan İlminskiy, dilleri arasındaki farklılıkları belirleyerek her bir boy için ayrı alfabeler oluşturmuş ve yeni kimlikler tanımlayarak aralarındaki bağı koparmayı hedeflemiştir. Rus harfleriyle oluşturulan bu alfabeler aracılığıyla hem Rusça hem de ana dilde eğitim verilmesini sağlayarak dilsel ayrışmayı körüklemiştir. Böylece Türk toplulukları arasında kültürel bütünlük parçalanmış, ortak kimlik bilinci zayıflamış ve Rusların bölgesel kontrolü kolaylaşmıştır. Bu süreç, Türk dünyasında uzun vadeli ayrışmalara yol açmıştır.
Сведения · Details
- DOI 10.59358/ayt.1810996
- Журнал · Journal Turkology
- Язык · Language tr
- Цитирования (Crossref) · Citations 1