Central Asian Research Index

QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI, 2026, т. 19, № A, с. 277-279

ERKINLIK G‘OYASINING BADIIY ADABIYOTDA AKS ETISHINI O‘RGANISHNING METODOLOGIK ASOSLARI

Muattar Umrzakova

Qo‘qon universiteti Andijon filiali o‘qituvchisi.

Аннотация · Abstract

Maqolada erkinlikning badiiy adabiyotda ifodalanishini o‘rganish uchun zarur bo‘lgan metodologik tamoyillar tizimlashtiriladi. Erkinlik birgina siyosiy ozodlik yoki qahramonning to‘siqlardan xoli bo‘lishi bilan cheklanmay, shaxsning ichki tanlovi, o‘zini anglash, ijtimoiy mas’uliyat va badiiy ijod mustaqilligini qamrab oluvchi ko‘p qatlamli hodisa sifatida talqin etiladi. Tahlilning nazariy tayanchlari sifatida salbiy va ijobiy erkinlik farqi, shaxsiy-ruhiy ozodlik muammosi, germenevtik talqin va badiiy matnning ichki tuzilishi haqidagi qarashlar yoritiladi. Metodologiyaning amaliy bosqichlari matn va nashrni aniqlash, erkinlikning semantik qatlamlarini belgilash, obraz va motivlarni kuzatish, poetik shaklni tahlil qilish, tarixiy kontekstni hisobga olish hamda talqinni matniy dalillar bilan tekshirishdan iborat ekani asoslanadi. Uolt Uitmenning “Ochiq yo‘l qo‘shig‘i” hamda Rauf Parfining “Shamollar”, “Turkiston yodi”, “Ona tilim” kabi she’rlari qiyosiy misol sifatida ko‘rib chiqiladi. Tahlil yo‘l va harakat, shamol, tarixiy xotira, ona til va lirik subyekt obrazlari orqali erkinlikning turli mazmunlari ochilishini ko‘rsatadi. Natijada badiiy matnni faqat g‘oyaviy shiorlar yoki alohida timsollar asosida sharhlash yetarli emasligi; mazmun, shakl, subyekt pozitsiyasi va kontekstni birgalikda hisobga oluvchi yondashuv zarurligi xulosa qilinadi.

Сведения · Details