Central Asian Research Index

QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI, 2026, т. 19, № A, с. 216-219

DRAMADA ZAMON KONSEPSIYASI VA RAMZ-MOTIVLAR POETIKASI (Sarvar Azimovning “Zamon dramasi” misolida)

Parizod Turopova

Аннотация · Abstract

Maqolada Sarvar Azimovning “Zamon dramasi” asarida zamon tushunchasining badiiy-falsafiy mohiyati, shaxs va tarix munosabati, siyosiy-ijtimoiy ziddiyatlarning dramatik ifodasi hamda ramz va motivlarning kompozitsion va ma’naviy-estetik vazifalari tahlil qilinadi. Asarda zamon voqealar kechadigan tarixiy muhit sifatidagina emas, balki insonning tanlovi, mas’uliyati, ishonchi, xatosi va kelajak oldidagi burchini belgilaydigan falsafiy-badiiy kategoriya sifatida namoyon bo‘lishi asoslanadi. Aziz Kamol, Oyisha, Ota Darxon, Jamilabonu, Nurjahon, Sobir va Silviya obrazlari zamonning turli ma’naviy-ijtimoiy qirralarini ifodalovchi badiiy vositalar sifatida talqin etiladi. Shuningdek, g‘or, qorong‘ulik, yorug‘lik, ko‘z, buloq, tong, nihol, daraxt, tumor kabi ramzlar hamda zahar, tuzoq, xat, radio, tug‘ilish va o‘lim kabi motivlarning o‘zaro semantik aloqasi ochib beriladi. Tadqiqot natijasida ramz va motivlar alohida badiiy detallar emas, balki asarning ichki harakatini ta’minlovchi yaxlit poetik tizim ekani aniqlanadi. Maqolada dramatik makon va vaqtning o‘zaro aloqasi, dialog hamda monologlarning zamon haqidagi qarashlarni shakllantirishdagi roli ham ko‘rib chiqiladi. Qahramonlarning individual nutqi orqali ularning tarixiy jarayonga munosabati, ichki ikkilanishlari va ma’naviy pozitsiyasi ochib beriladi. Asar kompozitsiyasida parallel voqealar, makonlar almashinuvi va axborot vositalarining qo‘llanishi turli tarixiy jarayonlarni yagona mazmuniy tizimga birlashtirishi ko‘rsatiladi. Shuningdek, ramziy detallar dramatik voqealarni oldindan sezdirish, konfliktni kuchaytirish va finaldagi ma’naviy siljishni tayyorlash vazifalarini bajarishi aniqlanadi. Bunday poetik qurilish “Zamon dramasi”ning mazmunini muayyan tarixiy voqea doirasidan kengaytirib, insonning tarixiy xotira va kelajak bilan munosabatini yoritishga xizmat qiladi.

Сведения · Details