Central Asian Research Index

Tibbiyot, ta’lim va innovatsion tadqiqotlar, 2026, т. 2, № 10, с. 152-157

ZRR VA AUTIZMLI BOLALARDA KOGNITIVFUNKSIONAL REABILITATSIYADA MONTESSORI METODIKASINING O‘RNI

Hurliqo Odilbekova, Odina Kimsanboyeva, Dilorom Jahonboyeva, Yoqutxon Nabievna Majidova

Аннотация · Abstract

Nutq rivojlanishidagi kechikishlar va autizm bolalik davrida nafaqat nutq-kommunikativ faoliyatga, balki kognitiv, motor va adaptiv funksiyalarning rivojlanish profiliga ham ta’sir qilishi mumkin. Ushbu maqolada nutq rivojlanishidagi qiyinchiliklar va autizmda kognitiv-funksional reabilitatsiyaning klinik asoslari, klinik-nevrologik va funksional baholashning o‘rni hamda Montessori metodikasining kompleks reabilitatsiyadagi potensial imkoniyatlari adabiyotlar asosida tahlil qilindi. Tahlilda nutqni tushunish va ifodalash, kommunikativ tashabbus, diqqat, xotira, ijro funksiyalari, mayda motorika, praksis va kundalik faoliyatdagi mustaqillik kabi ko‘rsatkichlarning o‘zaro bog‘liqligi ko‘rib chiqildi. Klinik nuqtayi nazardan, bolaning individual rivojlanish profilini aniqlashda anamnez, psixomotor rivojlanish tarixi, somatik va klinik-nevrologik ko‘rik, eshitish va ko‘rish holatini baholash, nutq-logopedik tekshiruv hamda zarur hollarda neyropsixologik baholashni kompleks qo‘llash muhimdir. Montessori yondashuvining tayyorlangan muhit, predmetga asoslangan faoliyat, takrorlash, bosqichma-bosqich topshiriqlar va mustaqillikni rag‘batlantirish kabi tamoyillari ayrim kognitiv va funksional vazifalar bilan nazariy jihatdan mos keladi. Biroq mavjud dalillar Montessori metodikasini nutq rivojlanishidagi kechikishlar yoki autizm uchun mustaqil, samaradorligi isbotlangan davolash usuli sifatida baholashga yetarli emas. Shu sababli uni individual maqsadlarga moslashtirilgan kompleks reabilitatsiyaning qo‘shimcha komponenti sifatida o‘rganish maqsadga muvofiq.

Сведения · Details