Central Asian Research Index

Жанубий оролбўйи тиббиёт журнали, 2026

BOLALARDA TISH KARIYESINING RIVOJLANISHIGA TA'SIR ETUVCHI OMILLAR VA ZAMONAVIY PROFILAKTIKA USULLARI

Samariddin Ziyodullayev, Saodat Musayeva

Termiz iqtisodiyot va servis universiteti stomatologiya mutaxassisligi magistranti
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti Stomatologiya fanlar kafedrasi o'qituvchisi

Аннотация · Abstract

Maqolada bolalarda tish kariyesining rivojlanishiga ta’sir etuvchi biologik, xulq-atvor, ovqatlanish va ijtimoiy-iqtisodiy omillar hamda zamonaviy profilaktika usullari dalillarga asoslangan stomatologiya nuqtayi nazaridan tahlil qilindi. Tadqiqot birlamchi klinik tajriba emas, balki Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlari, 2023–2026-yillarda chop etilgan sistematik sharhlar, meta-tahlillar va O‘zbekiston mualliflarining bolalar stomatologiyasi bo‘yicha ilmiy ishlariga asoslangan ikkilamchi dalillar sintezidir. WHO ma’lumotlariga ko‘ra, davolanmagan sut tishlari kariyesi dunyo bo‘yicha 514 million bolaga ta’sir qiladi. 2024-yilgi oziqlanish omillari meta-tahlilida noto‘g‘ri oziqlantirish amaliyoti erta bolalik kariyesi (ECC) bilan OR 3,64, yuqori shakar iste’moli OR 3,24 va meva-sabzavotning kam iste’moli OR 2,71 darajasida bog‘langan. Tungi emizish bo‘yicha boshqa 2024-yilgi meta-tahlilda ECC xavfi RR 2,35 bo‘lgan. Profilaktikada ftorli tish pastasi, professional ftorli lak, fissura germetiklari, silver diamine fluoride (SDF), ota-onalarni o‘qitish va riskga asoslangan recall tizimi asosiy yo‘nalishlar sifatida ajratildi. Ftorli lakning klassik pooled prevented fraction ko‘rsatkichi doimiy tish sirtlarida 46% va sut tishlarida 33% bo‘lgan; 2025-yilgi zamonaviy review esa 14 RCT va 13 mingdan ortiq bolada uning xavfsiz va samarali ekanini tasdiqlaydi. Fissura germetiklari doimiy molyarlarda 36 oygacha kariyes xavfini kamaytirgan, SDF bo‘yicha 2024-yilgi sistematik sharhlar esa kariyesni to‘xtatishda izchil foyda ko‘rsatgan. Natijalar bolalar kariyesi profilaktikasi bitta muolaja emas, balki shakar ekspozitsiyasini kamaytirish, ftor, germetik, SDF va ota-ona ishtirokini birlashtiruvchi ko‘p bosqichli model bo‘lishi kerakligini ko‘rsatadi.

Сведения · Details