Central Asian Research Index

Tibbiyot, ta’lim va innovatsion tadqiqotlar, 2026, т. 2, № 9, с. 154-161

TISH RIVOJLANISHINING GISTOLOGIK BOSQICHLARI: ODONTOGENEZ JARAYONIDA HUJAYRAVIY DIFFERENSIALLANISH VA EPITELIAL-MEZENXIMAL O‘ZARO TA’SIRLAR

Quvonchbek Komil o‘g‘li Saidov, Gulnora Rustamovna Bazarova

Аннотация · Abstract

Ushbu maqolada tish rivojlanishining gistologik bosqichlari va odontogenez uchun mas’ul bo‘lgan hujayraviy mexanizmlar o‘rganiladi. Tishlarning shakllanishi dental plastinkaning rivojlanishidan boshlanib, kurtak, qalpoqcha, qo‘ng‘iroq, appozitsiya (qatlamma-qatlam cho‘kish), mineralizatsiya va ildiz shakllanishi bosqichlari orqali davom etadi. Ushbu bosqichlarda emal organi, dental so‘rg‘ich va dental follikula yetuk tish hamda uning tayanch tuzilmalarini hosil qiluvchi to‘qimalarga differensiallanib, tartibli ravishda shakllanadi. Dentin va emalni mos ravishda hosil qiluvchi odontoblastlar va ameloblastlarning differensiallanishiga alohida e’tibor qaratiladi. Shuningdek, tish morfologiyasi, to‘qimalarning differensiallanishi va mineralizatsiyasini boshqarishda epiteliy-mezenxima o‘rtasidagi o‘zaro induktiv ta’sirning roli yoritiladi. Ayniqsa, birlamchi va ikkilamchi emal tugunlari toj shakli va tish bo‘rtiklarining hosil bo‘lishini boshqaruvchi muhim signal markazlari sifatida tavsiflanadi. Wnt, BMP, FGF, SHH, TGF-β va ektodizplazin bilan bog‘liq molekulyar signal yo‘llari tishlarning boshlang‘ich shakllanishi, morfogenezi va hujayraviy ixtisoslashuvi nuqtayi nazaridan ko‘rib chiqiladi. Ushbu rivojlanish jarayonlarini tushunish tishlarning soni, hajmi, shakli, emali, dentini va ildiz shakllanishi bilan bog‘liq dental anomaliyalarni tushuntirishga yordam beradi. Shuningdek, bu bilimlar dental to‘qimalar injiniringi va biologik tishlarni regeneratsiya qilish bo‘yicha zamonaviy tadqiqotlar uchun ilmiy asos yaratadi.

Сведения · Details