Central AsianResearch Index

МУСУЛМАН АВТОРЛОРДУН ЭМГЕКТЕРИНДЕ ТАЛАС САЛГЫЛАШУУСУ ЖАНА АНЫН НАТЫЙЖАЛАРЫ (IX-XIII кк.)

Бул макалада 751-жылы болгон Талас салгылашуусу жана анын натыйжалары IX–XIII кылымдарда жашаган мусулман авторлорунун эмгектеринин негизинде изилденет. Изилдөөнүн негизги максаты — мусулман жазма булактарында Талас салгылашуусунун себептери, өткөн жери жана убактысы, катышкан тараптар, кол башчылар, аскерлердин саны, салгылашуунун жүрүшү жана натыйжалары тууралуу берилген маалыматтарды системалуу жана салыштырма негизде талдоо. Макалада ал-Фасави, Ибн Тайфур, ал-Макдиси, Ибн ан-Надим, ас-Саалиби, ал-Бируни, Ибн ал-Асир жана ал-Казвини сыяктуу мусулман авторлорунун эмгектери каралат. Булактардагы маалыматтар хронологиялык жана салыштырма-тарыхый ыкмалар аркылуу талданып, алардын окшош жана айырмалуу жактары аныкталат. Изилдөөнүн жыйынтыгында Талас салгылашуусунун келип чыгышында жергиликтүү саясий карама-каршылыктар, Кытайдын Орто Азиядагы таасирин кеңейтүү аракети жана Аббасийлердин чыгыштагы аскердик-саясий активдүүлүгү маанилүү роль ойногону көрсөтүлөт. Ошондой эле салгылашуудан кийин Тан империясынын аймактагы саясий таасири начарлап, Аббасийлердин Мавераннахрдагы позициясы бекемделгени белгиленет. Мусулман авторлорунун айрымдары Самарканддагы кагаз өндүрүшүнүн өнүгүшүн Талас салгылашуусунда туткунга алынган кытайлык усталардын ишмердиги менен байланыштырышат. Изилдөө Талас салгылашуусунун Орто Азиядагы саясий, диний-маданий жана технологиялык процесстердеги ордун тереңирээк түшүнүүгө мүмкүнчүлүк берет.

Сведения

Опубликовано
2026 · № 3, С. 126-137
Язык
Русский
ISSN
1694-7452 · 1694-8610
Издатель
Osh State University