Central AsianResearch Index

ТӨКМӨЛӨРДҮН ЭСИ

Бул макалада төкмө акындардын чыгармачылыгындагы эс процесстеринин өзгөчөлүктөрү когнитивдик психологиянын негизинде алгач ирет илимий жактан талдоого алынат. Төкмөлүк өнөр өтө татаал психологиялык ишмердик болуп, эс, көңүл буруу, кабыл алуу, ой жүгүртүү жана кыялдануу сыяктуу таануу процесстеринин жогорку деңгээлде өнүккөн болушун талап кылат. Изилдөөнүн максаты – төкмөлөрдүн көп сандаган ырларын, обон-тондорун, тексттерин жана айтыш учурунда атаандаш акындын ар бир сөзүн так эстеп, бат жооп кайтаруусунун психологиялык механизмдерин аныктоо. Макалада Дж. Миллер, Аткинсон-Шиффрин, Баддели-Хитч сыяктуу когнитивдик моделдердин алкагында төкмөлөрдүн эс процесстери талданат. Изилдөөнүн жыйынтыгында, төкмө акындарга мүнөздүү оперативдүү, семантикалык жана вербалдык эс механизмдери алардын импровизациялык чыгармачылыгынын негизин түзөрү аныкталды. Изилдөөнүн актуалдуулугу төкмөлүк өнөрдү психологиялык аспектен системалуу изилдөөнүн жетишсиздиги жана улуттук оозеки чыгармачылыктын когнитивдик табиятын илимий жактан түшүндүрүүгө болгон зарылчылык менен шартталат. Алынган жыйынтыктар төкмөлүк өнөрдү изилдөөдө гана эмес, оозеки маданий мурастын психологиялык негиздерин ачып берүүдө да теориялык жана практикалык мааниге ээ. Мындан тышкары төкмө акындардын эс процесстеринин калыптанышына таасир этүүчү тажрыйбалык факторлор жана оозеки чыгармачылыктын ролу да эске алынды. Ошондой эле, төкмөлүк ишмердиктин шарттык мүнөзү эс процесстеринин ыкчам активдешүүсүн талап кылары белгиленди.

Сведения

Опубликовано
2026 · № 1, С. 374-384
Язык
Кыргызский
ISSN
1694-7452 · 1694-8610
Издатель
Osh State University