ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫ АӨК-НІҢ ТҰРАҚТЫ ДАМУЫНА АРНАЛҒАН АЙНАЛМАЛЫ ЭКОНОМИКАНЫҢ ҰЙЫМДЫҚ-ЭКОНОМИКАЛЫҚ МОДЕЛІ: ORGANIZATIONAL AND ECONOMIC MODEL OF THE CIRCULAR ECONOMY FOR THE SUSTAINABLE DEVELOPMENT OF THE AGRO-INDUSTRIAL COMPLEX OF KOSTANAY REGION
Мақалада тұрақты даму талаптарын ескере отырып, Қостанай облысының агроазық-түлік секторына айналмалы экономика қағидаттарын енгізудің ұйымдық-экономикалық моделі ұсынылып, ғылыми тұрғыдан негізделген. Зерттеудің мақсаты – өңірдегі ресурстық ағындарды тиімді басқаруға, өндірістік ысыраптар мен қалдықтарды азайтуға, сондай-ақ жанама өнімдердің экономикалық құндылығын барынша сақтауға мүмкіндік беретін кешенді ұйымдастырушылық және экономикалық тетік әзірлеу. Зерттеудің ақпараттық базасын 2019–2025 жылдардағы ресми статистикалық мәліметтер, циркулярлық биоэкономика саласындағы отандық және шетелдік ғылыми жарияланымдар, нормативтік құжаттар және өңірлік материалдық ағындарды сапалық карталау нәтижелері құрады. Басым циркулярлық жобаларды бағалау және алдын ала іріктеу үшін экономикалық, экологиялық, технологиялық және әлеуметтік критерийлерді қамтитын иерархияларды талдау әдісі (AHP) қолданылды. Ұсынылған модель өндірістік ысыраптардың алдын алуды, биомассаны каскадты пайдалануды, кәсіпорындар арасындағы өнеркәсіптік кооперацияны дамытуды, табиғи ресурстарды қалпына келтіруді және өнім мен шикізат қозғалысының цифрлық қадағаланымдылығын біртұтас жүйеге біріктіреді. Модельдің практикалық қолданылу мүмкіндігі жылына 2 400 тонна жанама шикізатты өңдеуге арналған есептік инвестициялық жоба арқылы көрсетілді. Жоба аясында инвестициялық шығындар, күтілетін кірістер, өндірістік шығындар, рентабельділік және өтелу мерзімі бағаланды. Зерттеу нәтижелері негізінде 2027–2030 жылдарға арналған кезеңдік жол картасы әзірленді. Оның құрамында негізгі іс-шаралар, жауапты субъектілер, қаржыландыру көздері және нысаналы көрсеткіштер айқындалды. Зерттеудің ғылыми жаңалығы өңірлік ресурс ағындарын, олардың құндылығын сақтау критерийлерін және жобаларды іріктеу жүйесін басқарушылық шешімдер қабылдаудың бірыңғай тетігіне біріктіруден тұрады. The article presents and scientifically substantiates an organizational and economic model for introducing the principles of a circular economy into the agri-food sector of Kostanay region, taking into account the requirements of sustainable development. The purpose of the study is to develop a comprehensive organizational and economic mechanism that will effectively manage resource flows in the region, reduce production losses and waste, as well as maximize the preservation of the economic value of by – products. The information base of the study was formed by official statistical data for 2019-2025, domestic and foreign scientific publications in the field of circular bioeconomics, regulatory documents and the results of qualitative mapping of regional material flows. The hierarchies analysis method (AHP), which includes economic, environmental, technological and social criteria, was used to evaluate and pre-select priority circular projects. The proposed model combines the Prevention of industrial losses, the Cascade use of biomass, the development of industrial cooperation between enterprises, the restoration of Natural Resources and the digital traceability of the movement of products and raw materials into a single system. The possibility of practical application of the model was demonstrated by the estimated investment project for processing 2,400 tons of indirect raw materials per year. Within the framework of the project, investment costs, expected income, production costs, profitability and payback period were assessed. Based on the results of the study, a phased roadmap for 2027-2030 was developed. It defines the main activities, responsible entities, sources of financing and target indicators. The scientific novelty of the study consists in integrating regional resource flows, criteria for preserving their value and the project selection system into a single mechanism for making managerial decisions.
Сведения
- Опубликовано
- 2026 · № 3(64)
- Язык
- Казахский
- ISSN
- 2304-7216
- Издатель
- Kazakh University of Economics, Finance and International Trade
- Аффилиации
- Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Қостанай өңірлік университеті
Х. Досмұхамедов атындағы Атырау университеті
Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы
азақстан Республикасы Президентінің жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты