Central AsianResearch Index

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЖЕР ҚОЙНАУЫН ПАЙДАЛАНУДА РЕНТА ТӨЛЕМДЕРІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ: FORMATION OF RENT PAYMENTS IN THE SUBSOIL USE OF KAZAKHSTAN

Мақалада жер қойнауын пайдаланудан түскен ренталық төлемдердің механизмдерін еңгізу проблемалары және олардың Қазақстанда жұмыс істеуінің ұтымды жолдары қарастырылған. Жер қойнауын пайдаланудағы ренталық қатынастар - мемлекет және өндіруші компания арасындағы оны өндіру, жинақтау және пайдалану барысында пайда болатын экономикалық қатынастар жиынтығы қарастырылды. Қазба байлықтарын пайдаланғаны үшін ренталық төлемдер болып минералды-шикізаттық ресурстарды өндіру жағдайында өндірістік, экономикалық және геологиялық айырмашылықтарынан туындайтын жер қойнауын пайдаланушылардың артық кірістерін мемлекеттік бюджетке алу болып көрсетіледі. Ренталық төлемдердің негізі болып өндірушілердің өндіру барысындағы шығындарының айырмашылығын ескере отырып, ресурстың нақты көрсетілген түрін өндірудің максималды құнын анықтау мақсатында табиғи рентаның есептеу жолдарының маңыздылығын анықтау көрсетілген. Мемлекеттік бюджеттің кіріс бөлігін толықтыру мақсатында ренталық төлемдердің стратегиялық маңызы ретіндегі болып табылатын ренталық төлемдерді еңгізу арқылы ең үздік кең орындарын пайдаланытын жер қойнауын пайдаланушылардың артық кірістері анықталды. Минералды ресурстардың экономикалық бағалануы жер қойнауының телімдеріне немесе минералды-шикізаттық мүмкіндіктеріне қатысты құндық бағалау ретінде түсіндірілгенімен негізделді. Қаржылық жағынан бағалану құнының өзгеруі сонымен қатар сыртқы факторлардың басқа түрлерінің әсерінен жеке бөліктер аясында пайда болуы мүмкін жағдайымен айқындалады. Мемлекеттік кірістер саласындағы қарастырылатын мемлекет және жер қойнауын пайдаланушылар арасындағы ренталық механизмінің іске асыру процесі ретінде салықтық жәнеде басқа да тәсілдерімен ренталық төлемдерді алу жолдары әзірленіп ұсынылды. The article discusses the problems of implementing mechanisms for rent payments from Subsoil Use and rational ways of their functioning in Kazakhstan. Rent relations in subsurface use - a set of economic relations arising in the course of its production, accumulation and use between the state and the producing company were considered. Rent payments for the use of fossil resources are the receipt to the state budget of excess income of subsurface users arising from production, economic and geological differences in the conditions of extraction of Mineral Resources. The basis for rent payments is the determination of the importance of ways to calculate natural rent in order to determine the maximum cost of production of a specific specified type of resource, taking into account the difference in the costs of producers in the course of production. In order to replenish the revenue part of the state budget, excess revenues of subsurface users who use the best places by introducing rent payments, which are of strategic importance for rent payments, were identified. The economic assessment of Mineral Resources was justified by the fact that it was interpreted as a value assessment in relation to subsoil plots or mineral resource capabilities. From a financial point of view, the assessment was also justified by a situation that could be formed by individual blocks under the influence of price changes, tax changes or other external factors. As a process of implementation of the mechanism of rent relations in the state revenue system between the state and subsurface users, ways to obtain rent payments by tax and other methods have been developed.

Сведения

Опубликовано
2026 · № 3(64)
Язык
Казахский
ISSN
2304-7216
Издатель
Kazakh University of Economics, Finance and International Trade
Аффилиации
Қазтұтынуодағы Қарағанды университеті
Астана Халықаралық университеті