1918–1936 ЖЫЛДАРДАҒЫ ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ САЙЛАУ ҚҰҚЫҒЫНАН АЙЫРУ САЯСАТЫ: ҚҰҚЫҚТЫҚ НЕГІЗДЕР, ӨҢІРЛІК ПРАКТИКА ЖӘНЕ ӘЛЕУМЕТТІК САЛДАРЛАР
Кіріспе. Мақала 1918–1936 жылдардағы Қазақстандағы «сайлау құқығынан айыру саясатын», оның құқықтық негіздерін, өңірлік деңгейде іске асыру ерекшеліктерін және халықтың әлеуметтік жағдайы мен күнделікті өміріне ықпалын зерттеуге арналған. Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. Мақаланың мақсаты мен міндеттері 1918-1936 жылдардағы Қазақстандағы сайлау құқығынан айыру саясатының құқықтық негіздерін, өңірлік практикасы мен әлеуметтік салдарын талдау, сондай-ақ оның халықтың әртүрлі санаттарының саяси және әлеуметтік жағдайына әсерін анықтау болып табылады. Материалдар мен әдістер. Зерттеу материалдары Кеңес мемлекетінің нормативтік-құқықтық актілері, Астана қаласының мемлекеттік архивінің және Қостанай облысының мемлекеттік архивінің құжаттары, сондай-ақ жарияланған тарихи дереккөздер мен ғылыми әдебиеттер болды. Мақалада 1918–1936 жылдардағы Қазақстандағы «сайлау құқығынан айыру» саясатының құқықтық негіздері, өңірлік практикасы және әлеуметтік салдарын талдауға мүмкіндік берген тарихи-салыстырмалы, тарихи-жүйелік, құрылымдық, статистикалық, хронологиялық және микротарихи зерттеу әдістері пайдаланылды. Нәтижелер. Зерттеу нәтижелері 1918–1936 жылдардағы Қазақстандағы «сайлау құқығынан айыру» саясаты Кеңес мемлекетінің таптық саясатын іске асырудың маңызды құралы болып табылатынын және конституциялық және нормативтік-құқықтық актілерде бекітілгенін көрсетті. Архив материалдары азаматтарды саяси құқықтарынан негізсіз айыру жағдайларын қоса алғанда, осы практиканың өңірлік деңгейде кеңінен қолданылғанын куәландырады. «Сайлау құқығынан айырылған» мәртебесі сайлау процесінен шығарылып қана қоймай, сонымен қатар кәсіби қызметке, қоғамдық жағдайға және отбасы мүшелеріне әсер ететін елеулі әлеуметтік шектеулерге әкелетіні анықталды. 1936 жылғы КСРО Конституциясы бұл санатты ресми түрде жойғанына қарамастан, оның әлеуметтік салдары ұзақ уақыт бойы сақталды. Қорытынды. Зерттеу нәтижесінде 1918-1936 жылдардағы Қазақстандағы «сайлау құқығынан айыру» саясаты халықтың жекелеген топтарын қоғамдық өмірден аластатуға бағытталған және ерте кеңестік репрессиялық тәжірибелердің бір түріне айналған саяси және әлеуметтік бақылау тетігі болып табылатыны анықталды.
Сведения
- Журнал
- Otan tarikhy
- Опубликовано
- 2026 · Т. 30, № 3
- Язык
- Казахский
- ISSN
- 2788-9718
- Издатель
- Ch.Ch. Valikhanov Institute of History and Ethnology