Central AsianResearch Index

ЭВОЛЮЦИЯ СОСТОЯНИЯ ВЫСОКОГОРНЫХ ПРИРОДНЫХ ОЧАГОВ ЧУМЫ В КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКЕ УДК: АННОТАЦИЯ: КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНДАГЫ БИЙИК ТООЛОРДУН ТАБИГЫЙ КАРА ТУМОО ОЧОКТОРУНУН АБАЛЫНЫН ЭВОЛЮЦИЯСЫ

EVOLUTiON OF THE STATE OF HiGH-MOUNTAiN NATURAL PLAGUE FOCi iN THE KYRGYZ REPUBLiC

Актуальность. В мире продолжает сохраняться напряженная эпидемическая ситуация по чуме, число заболевших ежегодно составляет до 2,5 тыс. человек без тенденции к снижению. Цель исследования. Провести анализ результатов эпизоотологического мониторинга высокогорных природных очагов чумы на территории Кыргызской Республики для установления эпидемио- логического благополучия по чуме. Материалы и методы. Для ретроспективного эпидемиологического анализа и оценки эпизоотийной активности высокогорных очагов чумы в Кыргызской Республике использованы статистические отчеты и архивные данные Республиканского центра карантинных и особо опасных инфекций Министерства здравоохранения Кыргызской Республики (КР). Результаты и их обсуждение. Результаты проведённого эпизоотологического мониторинга показали наличие на территории Кыргызской Республики три пространственно-изолированных природных очагов чумы: Тянь-Шаньский, Алайский и Таласский. Проанализирована эффективность неспецифической профилактики, в частности метода глубинной дезинсекции нор сурков. На основе масштабного статистического материала доказана долгосрочная устойчивость оздоровленных территорий. Установлено, что вовлечение второстепенных носителей (полевочьи, хомячковые) в эпизоотический процесс происходит значительно раньше (7–11 лет),чем основных (23–34 года).Обоснована тактика целенаправленного надзора, обеспечивающая поддержание эпидемиологического благополучия при оптимизации ресурсов. Заключение. Проведенный анализ эпизоотологического состояния высокогорных очагов КР за период 1971–2025 гг. показал, что биобезопасность на территории природных очагов республики снижена, однако циркуляция возбудителя сохраняется среди источников и их переносчиков, что свидетельствует о соблюдении активной системы эпидемиологического надзора за ними. Киришүү. Кара тумоо боюнча глобалдык эпидемиялык кырдаал чыңалууну улантууда, жыл сайын 2500гө чейин жаңы учурлар катталып, азайган белгилери жокко эсе. Бул изилдөөнүн максаты – кара тумоо оорусунан эпидемиялык эркиндикти орнотуу үчүн Кыргыз Республикасындагы бийик тоолуу табигый кара тумоо очокторуна эпидемиологиялык мониторингдин жыйынтыктарын талдоо. Материалдар жана методдор. Кыргыз Республикасындагы бийик тоолуу кара тумоо очокторунун эпизоотиялык активдүүлүгүнө баа берүү жана ретроспективдүү эпидемиологиялык талдоо жүргүзүү үчүн Кыргыз Республикасынын Саламаттык сактоо министрлигинин Республикалык карантиндик жана өзгөчө коркунучтуу инфекциялар борборунун статистикалык отчеттору жана архивдик маалыматтары колдонулган. Жыйынтыктар жана талкуу. Эпизоотологиялык мониторингдин жыйынтыгында Кыргыз Республикасында мейкиндикте обочолонгон үч табигый кара тумоо очогу бар экендиги аныкталган: ТяньШань, Алай жана Талас. Спецификалык эмес профилактиканын эффективдүүлүгү, өзгөчө суурлардын чуңкурла- рын терең дезинсекциялоонун натыйжалуулугу талданды. Кеңири статистикалык маалыматтардын негизинде реабилитацияланган аймактардын узак мөөнөттүү туруктуулугу көрсөтүлдү. Эпизоотиялык процесске экинчилик кожоюндар (чычкандар жана хомяктар) негизги кожоюндарга (23–34 жаш) караганда бир кыйла эрте (7–11 жаш) тартылары аныкталган. Ресурстарды оптималдаштыруу менен эпидемиологиялык бейпилдиктин сакталышын камсыз кылуучу максаттуу көзөмөлдөө стратегиясы негизделген. Корутунду. 1971–2025-жылдар аралыгында Кыргыз Республикасындагы бийик тоолуу очоктордун эпидемиологиялык абалына талдоо жүргүзүү республиканын табигый очокторунун ичиндеги биокоопсуздуктун төмөндөшүн көрсөттү. Бирок, патогендик айлануу булактардын жана алардын векторлорунун арасында сакталып калууда, бул активдүү эпидемиологиялык көзөмөл системасы иштеп жатканын көрсөтүп турат. Introduction. The global plague epidemic situation continues to be tense, with up to 2,500 new cases occurring annually and showing no signs of decreasing. Study objective. The aim of this work is to analyze the results of epizootological monitoring of high-altitude natural plague foci in the Kyrgyz Republic to establish epidemiological well-being regarding the plague. Materials and Methods. For the retrospective epidemiological analysis and assessment of the epizootic activity of high-altitude plague foci in the Kyrgyz Republic, statistical reports and archival data from the Republican Center for Quarantine and Especially dangerous infections of the Ministry of Health of the Kyrgyz Republic were utilized. Results and Discussion. The monitoring results confirmed the presence of three spatially isolated natural plague foci in the Kyrgyz Republic: Tien-Shan, Alay, and Talas. The effectiveness of non-specific prophylaxis, specifically the method of deep disinsectization of marmot burrows, was analyzed. Based on extensive statistical material, the longterm stability of the sanitized territories was proven. it was established that the involvement of secondary carriers (voles, hamsters) in the epizootic process occurs significantly earlier (7–11 years) than that of the primary carriers (23–34 years). A targeted surveillance strategy was substantiated, ensuring the maintenance of epidemiological well-being while optimizing resources. Conclusion. An analysis of the epidemiological status of high-mountain foci in the Kyrgyz Republic for the period 1971–2025 showed that biosecurity within the republic's natural foci has been reduced. However, pathogen circulation persists among sources and their vectors, indicating that an active epidemiological surveillance system is in place.

Сведения

Опубликовано
2026 · № 2, С. 94-106
Язык
Русский
ISSN
1694-805X · 1694-8068
Издатель
Establishment "RSPJHCK"
Аффилиации
Кыргызская государственная медицинская академия им. И.К. Ахунбаева, Бишкек, Кыргызская Республика