Central AsianResearch Index

КОМОРБИДНОСТЬ ПРИ ЗАБОЛЕВАНИЯХ РОГОВИЦЫ ГЛАЗА: ЗНАЧЕНИЕ ДЛЯ ОРГАНИЗАЦИИ ОФТАЛЬМОЛОГИЧЕСКОЙ ПОМОЩИ (ОБЗОР ЛИТЕРАТУРЫ): КӨЗДҮН КОРНЕА КАБЫГЫНЫН ООРУЛАРЫНДАГЫ КОМОРБИДДИК ООРУЛАР: УЧУРДАГЫ КОНЦЕПЦИЯЛАР ЖАНА КЕЛЕЧЕКТҮҮ ИЗИЛДӨӨ БАГЫТТАРЫ (АДАБИЙ СЕРЕП)

OMORBIDITY IN CORNEAL DISEASES: IMPLICATIONS FOR OPHTHALMOLOGICAL CARE (LITERATURE REVIEW)

Актуальность. В числе последних достижений в кератологии отмечается важная роль лимба в патогенезе различных деструктивных процессов в роговице глаза, которая описывается под наз- ванием синдрома дефицита лимбальных стволовых клеток. Их регенерационный потенциал зависит не только от морфофункционального состояния зоны лимба, но и от таких внешних факторов как климат, внутренних факторов - состояния сосудов, печени, желудочно-кишечного тракта, а также наличия коморбидных состояний. Однако мало известно о совокупном влиянии этих факторов в патологии роговицы и их медико-социа- льных аспектах. Цель исследования. Провести анализ современных литературных данных о влиянии коморбидных и медико-социальных факторов на развитие, течение и регенерацию при патологии роговицы. Материалы и методы. Выполнен обзор отечественной и зарубежной научной литературы, посвященной патогенезу заболеваний роговицы, роли лимбальных стволовых клеток, а также влиянию системной коморбидности и медико-социальных факторов на процессы репарации роговичной ткани. Поиск научных публикаций осуществлялся в международных и национальных базах данных PubMed, Scopus, Web of Science, Google Scholar и eLIBRARY за период 2010-2026 гг. Анализ включал публикации Всемирной организации здравоохранения, систематические обзоры, метаанализы и научные статьи. Результаты исследования. Анализ литературы показал, что течение и исходы заболеваний роговицы зависят от комплекса взаимосвязанных факторов. Наряду с состоянием лимбальной зоны существенное влияние на регенерацию оказывают сосудистые нарушения, метаболические расстройства, заболевания печени и желудочно-кишечного тракта, воспалительные заболевания кишеч- ника, сахарный диабет, а также климатогеографические условия. Совокупность этих факторов определяет особенности клинического течения, эффективность лечения и прогноз роговичной патологии. Заключение. Коморбидные заболевания и медико-социальные факторы являются важными детерминантами развития и течения патологии роговицы. Их комплексная оценка способствует более глубокому пониманию механизмов нарушенной регенерации, совершенствованию диагностики, индивидуализации лечебной тактики и повышению эффективности профилактических мероприятий. Киришүү. Кератологиядагы акыркы жетишкендиктер лимбалдык өзөк клеткаларынын жетишсиздик синдрому деп аталган көздүн чел кабыгындагы ар кандай деструктивдүү процесстердин патогенезиндеги лимбдин маанилүү ролун баса белгилейт. Лимбалдык өзөк клеткаларынын регенеративдик потенциалы лимбдин морфофункционалдык абалына гана эмес, ошондой эле климат сыяктуу тышкы факторлорго, кан тамырлардын, боордун жана ашказаничеги трактынын абалы сыяктуу ички факторлорго, ошондой эле коштолгон оорулардын болушуна да көз каранды. Бирок, бул факторлордун көздүн чел кабыгынын патологиясына айкалышкан таасири, ошондой эле алардын медициналык жана социалдык кесепеттери жөнүндө аз маалымат бар. Изилдөөнүн максаты. Көздүн чел кабыгынын (корнеа) патологиясынын өнүгүшүнө, жүрүшүнө жана калыбына келишине коштоочу жана медициналык жана социалдык факторлордун таасири боюнча учурдагы адабияттарды талдоо. Материалдар жана ыкмалар. Корнеа ооруларынын патогенезине, лимбалык стволдук клеткалардын ролуна, ошондой эле системалуу кош оору жана медициналык-социалдык факторлордун корнеанын тканини калыбына келтирүүгө таасирине арналган чыгыш жана чет өлкөлүк илимий адабияттар каралды. Илимий басылмаларды издөө 2010–2026-жылдар аралыгында PubMed, Scopus, Web of Science, Google Scholar жана eLIBRARY эл аралык жана улуттук маалымат базаларында жүргүзүлдү. Анализ Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун чыгармаларын, системалуу карап чыгуу, мета-аналитика жана илимий макалаларды камтыды. Жыйынтыктар. Адабиятка сереп салуу көздүн чел кабыгынын ооруларынын жүрүшү жана натыйжасы бири-бири менен байланышкан факторлордун татаал жыйындысына көз каранды экенин көрсөттү. Лимбалдык зонанын абалы менен катар кан тамырлардын бузулушу, зат алмашуунун бузулушу, боор жана ашказан-ичеги оорулары, ичегилердин сезгенүү оорулары, кант диабети жана климаттык жана географиялык шарттар регенерацияга олуттуу таасир этет. Бул факторлордун айкалышы көздүн чел кабыгынын патологиясынын клиникалык жүрүшүн, дарылоонун натыйжалуулугун жана прогнозун аныктайт. Корутунду. Коморбиддик оорулар жана медициналык жана социалдык факторлор көздүн чел кабыгынын патологиясынын өнүгүшүнүн жана жүрүшүнүн маанилүү детерминанттары болуп саналат. Бул факторлорду комплекстүү баалоо регенерациянын бузулушунун механизмдерин тереңирээк түшүнүүгө, диагностиканы жакшыртууга, жекече дарылоо стратегияларына жана алдын алуу чараларынын натыйжалуулугун жогорулатууга көмөктөшөт. Introduction. Recent advances in keratology highlight the important role of the limbus in the pathogenesis of various destructive processes in the cornea, described as limbal stem cell deficiency syndrome. The regenerative potential of limbal stem cells depends not only on the morphofunctional state of the limbus but also on external factors such as climate, internal factors such as the condition of the blood vessels, liver, and gastrointestinal tract, as well as the presence of comorbid conditions. However, little is known about the combined influence of these factors on corneal pathology and their medical and social implications. Study objective. To analyze modern literary data on the influence of comorbid and medical-social factors on the development, course and regeneration of corneal pathology. Material and Methods. A review of Russian and international scientific literature on the pathogenesis of corneal diseases, the role of limbal stem cells, and the influence of systemic comorbidity and medical-social factors on corneal tissue reparation processes was conducted. A search for scientific publications was conducted in international and national databases PubMed, Scopus, Web of Science, Google Scholar, and eLIBRARY for the period 2010-2026. The analysis included publications from the World Health Organization, systematic reviews, meta-analyses, and scientific articles. Results. A literature review revealed that the course and outcomes of corneal diseases depend on a complex set of interrelated factors. Along with the condition of the limbal zone, vascular disorders, metabolic disorders, liver and gastrointestinal diseases, inflammatory bowel disease, diabetes mellitus, and climatic and geographical conditions significantly influence regeneration. The combination of these factors determines the clinical course, treatment effectiveness, and prognosis of corneal pathology. Conclusion. Comorbidities and medical and social factors are important determinants of the development and course of corneal pathology. A comprehensive assessment of these factors facilitates a deeper understanding of the mechanisms of impaired regeneration, improved diagnostics, individualized treatment strategies, and increased effectiveness of preventive measures.

Сведения

Опубликовано
2026 · № 2, С. 193-210
Язык
Кыргызский
ISSN
1694-805X · 1694-8068
Издатель
Establishment "RSPJHCK"
Аффилиации
Региональный диагностический центр, Алматы, Республика Казакстан
Кыргызская государственная медицинская академия им. И.К. Ахунбаева, Бишкек, Кыргызская Республика
Международная высшая медицинская школа, Бишкек, Кыргызская Республика