Central Asian Research Index

Журнал серии «Филологические науки», 2024, т. 74, № 3

ТАРИХИ ЭТНОМӘДЕНИ-СЕМАНТИКАЛЫҚ БЕЛГІЛЕНІМ ӘЗІРЛЕМЕСІ(орта ғасыр және фольклорлық мұралары материалдары негізінде)

А. Сейітбекова, Г. Көбденова

филология ғылымдарының кандидаты, Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты, Алматы, Қазақстан
филологияғылымдарыныңкандидаты, АхметБайтұрсынұлыатындағыТілбіліміинституты, Алматы, Қазақстан

Аннотация · Abstract

Қазіргіқазақтілініңқолданбалылингистикасындаұлттықэтномәденибірліктердіңмағынасын, мәденикодынашу, Қазақтілініңұлттықкорпусынаенгізу, түсіндірмесөздігінәзірлеу–өзектімәселелердіңбірі. Бұндайқолданбалылингистикалықзерттеулерменэлектрондыресурстарқоғамныңбарлықмүшесінеашық, қолжетімдіболып, қазіргіжаһанданузаманындажастардыңмәдени-танымдықақпаратыбарэтномәдениқұндылықтардыңмән-мағынасынтүсініп, лингомәденижәнеэтномәденитанымдыққұзырттіліктерінарттырады.Зерттеудіңнегізгімақсаты–жазбамұралармәтіндеріндегідінимифологиялықэтномаркерлітілдікбірліктердіталдаужәне«Мәдени-репрезентативтіішкорпусқа» енетінэтномәденибелгіленімініңүлгісінәзірлеу.Қазақхалқыныңмәдени-руханиқұндылықтарынтанытатынэтномәденибірліктердіңмолқорыкөнетүркі, ортатүркімұралартіліндежәнеқазақтыңөтебайауызәдебиетіүлгілеріндесақталған.Ортағасыржазбаескерткіштеріменауызәдебиетіүлгілерімәтіндеріндекөнетүркі, кірмеараб, парсысөздерінентұратынынескерсек, оларфразеологизмдер, парамеологизмдердіңқалыптасуынақызмететті. Ескіжазбамәтіндердекездесетінлексика-фразеологиялық-паремиологиялықтіркестерсолдәуірдегірухани, діни, мифологиялық, тұрмыстық, әлеуметтік, қоғамдық, эстетикалықсанасынайшықтайтынтілдікқұралдар. Осығанбайланыстымақалададіни-мифологиялықұғымдардықамтитынбірнешеэтномәденибірліктерғанақарастырылады. Оларортатүркідәуірінің(XIII-XVII ғғ.) жазбашаескерткіштерініңмәтіндеріндежәнеXIX-XX ғасырлардыңфольклорлықмұраларындакездеседі. Мақаладажазбамұралартіліндегідіни-мифологиялықмазмұндықамтитынэтномәденикодтықұрайтынбірліктердіңмағынасыменқолдануерекшелігіанықталып, соныменқатартарихиэтномәденисемантикалықбелгіленімінтүзумәселесіталданадыжәнеҚазақтілініңұлттықкорпусының«Мәдени-репрезентативтіішкорпусқа» енгізуүлгісіұсынылады.Діни-мифологиялықбірліктердіталдаубарысындатарихи-этномәдениталдауәдісінебасымдықберіледі.Зерттеудіңпрактикалықмаңыздылығы–АхметБайтұрсынұлыатындағыТілбіліміинститутындаәзірленіпжатқанҚазақтілініңұлттықкорпусының«Мәдени-репрезентативтіішкорпусына» енетіндінимифологиялықұғымдарғақатыстыэтномәденитілдікбірліктердіңсемантикалықбелгіленімініңәзірленуі–пайдаланушыүшінбелгілібірэтномәдениұғымныңастарындажатқанмағынанытануүшінпайдалықұралболаалады.

Сведения · Details