Central Asian Research Index

Bulletin of Toraighyrov University Humanities series, 2023, № 2.2023, с. 6-19

ТАРИХИ ЗЕРТТЕУЛЕРДЕГІ ӨМІРБАЯННЫҢ РӨЛІ: ЭВОЛЮЦИЯСЫ ЖӘНЕ МАҢЫЗЫ

А. Г. Шабамбаева, А. М. Акшанова

Аннотация · Abstract

Мақала өмірбаянның зерттеудің жанры мен әдісі ретіндегі эволюциясын ежелгі дәуірден қазіргі заманғы көзқарастарға талдауға арналған. Еңбекте өмірбаян жанрының қалыптасуының миф-эпостардан бастап, тарих ғылымының дамуы арқылы өмірбаянның қоғамдық және гуманитарлық ғылымдардағы маңызды құрал ретінде шығуына дейінгі түйінді кезеңдері қарастырылады. Тарихи, мәдени және әлеуметтік процестерді түсінудің ең маңызды элементі ретінде жеке тағдырларды зерттеуді қамтитын «жеке тарих» ұғымына ерекше назар аударылады. Авторлар өмірлік фактілерді ғана емес, сонымен қатар жеке адамның ішкі әлемін қайта құрудың негізгі көздері ретінде эго-құжаттардың – жеке куәліктердің, күнделіктердің, естеліктер мен хаттардың маңыздылығына назар аудара отырып, өмірбаяндық көзқарас әдістерін талдайды. Сондай-ақ мақалада тарихи және жеке өмірбаянның теориялық концепцияларының дамуы, сондай-ақ бұл тәсілдің жаһандану және даралану жағдайында тарихи процесті түсінуге әсері қарастырылған. Зерттеудің маңызды аспектісі – өмірбаяндық әдісті пәнаралық құралға айналдыру, ол қазір тек тарихта ғана емес, әлеуметтануда, психологияда, мәдениеттануда да белсенді қолданылады. Өмірбаян, оның ішінде жеке тарих контекстінде тек ұлы тұлғаларды ғана емес, сонымен қатар бұқаралық әлеуметтік топтарды түсінудің маңызды тәсіліне айналуда, бұл зерттеушілерге өткенді неғұрлым толық және көп қырлы түсінуге мүмкіндік береді. Мақалада жеке тағдырлардың әлеуметтік және мәдени процестерге әсерін талдаудың өмірбаяндық тәсілінің маңыздылығы, сонымен қатар оның қазіргі әлемдегі тарихи білімнің шекарасын кеңейтудегі рөлі ерекше атап өтілген.

Сведения · Details