Central Asian Research Index

Science and Technology of Kazakhstan, 2026, № 3,2026, с. 30-53

БЛОКТЫ ТАСТАРДЫ ӨНДІРУ ЖӘНЕ ӨҢДЕУ КЕЗІНДЕ БЕНЗИН-АУА ТЕРМОҚҰРАЛДАРЫН ҚОЛДАНУ

А. З. Букаева, В. В. Поветкин

Аннотация · Abstract

Бұл мақалада тау жыныстарын термиялық бұзудың қазіргі заманғы технологиялары, атап айтқанда – гранит блоктарын өндіру кезінде қолданылатын от ағынды әдістері қаралды. Құрылыс секторының белсенді дамуы және сапалы табиғи тасқа сұраныстың артуы жағдайында, массивті бұзатын және көп мөлшерде қалдық тудыратын дәстүрлі жарылыс-бұрғылау әдістеріне балама іздеу өзекті мәселе болып отыр. Перспективалы тәсіл ретінде, жынысты дәлдікпен және минималды құрылымдық зақыммен бұзуға мүмкіндік беретін, бензин-ауалы және керосин-оттекті жанарғы негізіндегі термоқұралдарды қолдану қарастырылады. Мақалада әртүрлі термоқұралдардың техникалық сипаттамалары, олардың жұмыс істеу механизмдері, жанғыш қоспаларды дайындау және беру принциптері, сондай-ақ жынысты термиялық бұзу процесінің ерекшеліктері жан-жақты сипатталған. Ерекше назар жанудың қарқындылығын арттыруға және термодинамикалық тиімділікті жоғарылатуға бағытталған жанарғылардың құрылымдық жетілдірілуіне бөлінеді. Эжекциялық саптамаларды қолдану, жанармайды алдын ала қыздыру, сондай-ақ газ ағынының қуатын арттыру үшін детонациялық жану режимін енгізу секілді инновациялық тәсілдер сипатталады. Жүргізілген салыстырмалы сынақтар жетілдірілген жанарғылардың кесу өнімділігін 0,80-ден 1,20 м²/сағ-қа дейін (1,5 есе) арттыратынын, ал отынның үлестік шығынын 15,0-ден 12,0 л/м²-ге дейін (20 %) азайтатынын көрсетті; саңылау бетінің кедір-бұдырлығы Rz 12–15 мм-ден 6–8 мм-ге дейін төмендеп, кондициялық блоктардың шығымы 88–92 %-ға жетеді. Сонымен қатар әдістің шектеулері – жыныстың ылғалдылығының, минералдық құрамының және жұмыс қауіпсіздігі талаптарының әсері талқыланады. Бұл жұмыс тау-кен өндіру саласының мамандары үшін практикалық маңызға ие және Қазақстандағы тас өңдеу кәсіпорындарында технологияларды жаңғырту кезінде қолдануға болады. Кілтті сөздер: термоқұрал, тау жынысы, отын компоненттері, детонациялық жану, гранит.

Сведения · Details