Central AsianResearch Index

МЕМЛЕКЕТТІК АТАУЛЫ ӘЛЕУМЕТТІК КӨМЕК КӨРСЕТУДІҢ ТИІМДІЛІГІ: ӘЛЕУМЕТТІК САЯСАТТЫҢ ЖАҢА ПАРАДИГМАСЫ

Әлеуметтік міндеттемелердің өсуі мен бюджеттік мүмкіндіктің шектеулілігі арасындағы алшақтық мемлекеттік қолдаудың атаулы нысандарын экономикалық тұрғыдан бағалау сұрағын талқы өзегіне шығарды. Табыс тапшылығын өтеу үшін ойластырылған төлемдер бүгінде әлеуметтік тәуекелдерді реттеу тетігі ретінде де, бюджет қаражатын бөлу тәсілі ретінде де қаралады. Функцияның осылай екіұдай болуы атаулы әлеуметтік көмекті шығыс бабы деңгейінде ғана талдауға мүмкіндік бермейді. Мақала әлеуметтік саясаттың жаңару кезеңіндегі мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмекті ұсыну тиімділігін бағалауға арналған. Зерттеу нысаны – мемлекеттік қайта бөлу тетігінің құрамдас бөлігі ретіндегі атаулы әлеуметтік көмек жүйесі, ал пәні – оның қызмет етуі барысында туындайтын экономикалық және институционалдық қатынастар. Талдау 2021–2025 жылдардағы ресми статистикаға және нормативтік актілерге сүйенеді; салыстырмалы әрі динамикалық талдау, индекстік бағалау әдістері қолданылды. Есептеулер алушылар санының қысқаруын және қаржыландыру көлемінің өзгеруін әлеуметтік қорғау деңгейінің құлдырауы деп бірмәнді оқуға болмайтынын аңғартады. Деректер жиынтығы қолдаудың атаулылығы күшейгенін, мұқтаждықты растау рәсімдерінің қатаңдағанын көрсетеді. Сонымен бірге жүйенің осал тұстары да байқалды: мұқтаж үй шаруашылықтарының бір бөлігі іріктеуден тыс қалу қаупі, өңірлік жағдайлардың біркелкі еместігі, нәтиженің статистикалық база сапасына тәуелділігі. Алынған көрсеткіштер атаулы әлеуметтік көмектің өтемдік құралдан белсенді саясат тетігіне ауысу үстінде екенін жанама түрде растайды, дегенмен бұл тұжырым қосымша тексеруді – ең алдымен өңірлік кесіндіде және панельдік деректер негізінде – талап етеді. Жұмыс материалдары әлеуметтік қолдау тетіктерін жетілдіру жөніндегі шешімдерді дайындауда пайдаланылуы мүмкін. Кілтті сөздер: атаулы әлеуметтік көмек, әлеуметтік саясат, экономикалық тиімділік, мұқтаждық критерийлері, бюджет, шығыстар, цифрландыру.

Сведения

Опубликовано
2026 · № 3, 2026, С. 213-231
Язык
Казахский
ISSN
2710-3552
Издатель
Toraighyrov University