Central Asian Research Index

Bulletin of Toraighyrov University Humanities series, 2026, № 1,2026, с. 174-190

БҰҚАРАНЫҢ САЯСИ БЕЛСЕНДІЛІГІ ҚҰБЫЛЫСЫН ЗЕРТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ-ӘДІСНАМАЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ

Г. Ж. Ельмуратов, М. Н. Аубакиров

Аннотация · Abstract

Мақалада саяси мінез-құлық құбылысы мен азаматтардың саяси белсенділігі контекстіне қатысу туралы теориялық көзқарастар мен тұжырымдамалардың эволюциясы қарастырылады. Қазіргі саяси ғылымда саяси мінез-құлықты жан-жақты зерделеудің және әлеуметтану және психологиялық ғылым өкілдерімен бірлесіп қатысудың шұғыл қажеттілігінің өзектілігі негізделеді. Саяси белсенділікті зерттеудің негізгі аспектілерінің бірі-сайлаушылардың мінез-құлқын және олардың саяси қалауын зерттеу. Ежелгі дәуірден бастап сайлаушылардың мінез-құлқы саяси белсенділіктің барлық түрлерінің ішінде ерекше орын алады, өйткені бұл демократиялық басқарудың мәнін көрсетеді, өйткені сайлаушылар өз өкілдеріне билік өкілеттіктерін береді. Әлемдік саясаттану және әлеуметтанулық ой өкілдерінің бірқатар теориялық тұжырымдамалары қарастырылды. Саяси қатысудың бірқатар модельдері құндылықтар, мотивтер, көзқарастар сияқты факторларды талдайды, сайлаушылардың мінез-құлқының жасырын себептерін зерттейді: менталитеттің әсер ету мәселелері, дауыс беруге қатысудың техникалық мүмкіндіктері, саясатты дараландырудың жалпы тенденциясы. Азаматтардың маңызды демократиялық құқықтары мен бостандықтарының ішінде біз әркімнің саясатқа қатысу және саяси процеске ықпал ету мүмкіндігін бөліп көрсетеміз. Әр түрлі адамдар саясатқа әр түрлі қарқындылықпен қатысады: кейбіреулері саяси жаңалықтарға қызығушылық танытады, митингілер мен демонстрацияларда сөйлейді, әртүрлі саяси ұйымдарда тұрады; басқалары, керісінше, саяси мәселелерге терең үңілмеуге тырысады және ешқандай сайлау белсенділігін көрсетпейді. «Саяси мінез-құлық» және «саяси қатысу» ұғымдары көбінесе саяси және саяси-психологиялық тақырыптағы кітаптарда қолданылады, бірақ олар аралас түсінік алады. М. Вебер мен П. Бурди көзқарастарының саяси әлеуметтанудың қалыптасуына әсері сөзсіз. Осы тұрғыдан алғанда, бұл зерттеушілердің әлеуметтанулық дамуы саясаттану білімі саласында әлеуметтанулық дискурсты қалыптастырды деп айтуға болады. Саяси мінез-құлық тұжырымдамасы ерекше қызығушылық тудырады, соның арқасында саяси әлеуметтану саяси институттар құруға және саясатқа жаңа саяси көзқарастар мен құндылықтарды енгізуге бағытталған әр түрлі әлеуметтік топтар мен топтардың бірлескен саяси тәжірибелерін талдайтын түсінуші болып табылады. Бірқатар психологиялық-саяси тұжырымдамалар әлеуметтік қатынастар туралы көзқарастарды дамытудағы отбасылық тәрбиенің шешуші рөлін атап өтті. Адам ерте әлеуметтену барысында саяси көзқарастарды игереді деп болжанған, ал балалық шақ тәжірибесі саяси сенімдердің кейінгі қалыптасуына әсер етеді.

Сведения · Details