Central Asian Research Index

Bulletin of Toraighyrov University Philology series, 2026, № 1,2026, с. 430-442

АБАЙДЫҢ «СӨЗ» ТУРАЛЫ ҒЫЛЫМИ ТҰЖЫРЫМДАРЫ

Б. Мырзабаева, Д. Алкебаева

Аннотация · Abstract

Бұл мақалада адам және оған тән тіл мен сөздің тарихи тұрғыдан зерттелуі қарастырылған. Адамның сөзін кешенді зерттеудің маңызы талданады. Құрылымдық лингвистика мен қазіргі тілдің жаңа бағыттарындағы сөйлеу мен тіл, тіл мен ойлау, тіл мен сана секілді ұғымдар түсіндіріледі. Антрополингвистикада адамның сөзі арқылы айтушыны тану, оның болмысын түсіну секілді мәселелер қозғалады. Тілдік тұлға ұғымы қарастырылып, Абайдың «сөз» және «тіл» ұғымдарына қатысты ғылыми тұжырымдары сараланады. Мақалада сөздің когнитивтік, прагматикалық деңгейі қаралып, әлеуметтік қыры талданады. Абай поэзиясындағы тіл мен сөз ұғымдарының арақатынасы ашылып, олардың байланысы мен айырмашылығы түсіндіріледі. Абайдың тілдік тұлға ретіндегі рөлі сипатталып, қазақ тіл біліміне қатысты кейбір ұғымдардың атауын қалыптастырудағы орны белгіленеді. Абай туындыларындағы сөздің мәні, қызметі, түрлері жіктеліп, олардың сөзтанудағы орны айқындалады. Абай поэзиясын тек әдеби-теориялық аспектіде ғана емес, тілдік-әлеуметтік, танымдық аспектіде қарастырылу жағы көрсетіледі. Абай поэзиясының тілін, сөз өрнегін зерттеген ғалымдардың еңбектері талданады. Бұл мақалада келтірілген ғылыми ойлар Абайдың туындыларындағы «сөз» қызметіне берген танымдық-ассоциациялық, прагматикалық мәнін, оның қазіргі лингвистикадағы орнын тануға мүмкіндік береді. Абай танымындағы айтушы-сөз-тыңдаушы үштігі мен Абайдың сөз лингвистикасын қалыптастырудағы үлесі қарастырылады.

Сведения · Details