Yassawi Journal of Philology, 2026, т. 3, № 3, с. 147-165
Sözlü tarih ile halk bilimi arasindaki ilişki: bursa efsaneleri temelinde kültürel belleğin oluşumu
Аннотация · Abstract
Tarihsel geçmişin yalnızca yazılı kaynaklar aracılığıyla değil, toplumların sözlü aktarım sürecinde oluşturduğu ve kuşaktan kuşağa aktardığı anlatılar yoluyla da yeniden yorumlandığı görülmektedir. Bu bağlamda sözlü tarih, geçmişe ilişkin bireysel ve toplumsal deneyimleri tarihsel bilgi üretim sürecinin bir parçası hâline getirirken; halk bilimi, sözlü gelenek ürünlerinin oluşum, yayılma, dönüşüm ve işlev süreçlerini inceleyerek bunların kolektif bellekteki yerini ortaya koymaktadır. Аraştırmanın amacı, sözlü tarih ile halk bilimi arasındaki ilişkinin kültürel belleğin oluşumunda ve tarihsel geçmişin yeniden inşasındaki rolünü, tarihin yeniden inşası kuramı çerçevesinde değerlendirmektir. Araştırmada nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş; sözlü tarih ve halk bilimi, inceleme nesneleri, araştırma yöntemleri, kaynakları, epistemolojik yaklaşımları ve tarihsel bilgi üretimindeki işlevleri bakımından karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Kuramsal değerlendirmelerin uygulamalı boyutunda, Bursa kentinin kültürel belleğinde korunan Karagöz ve Hacivat, Gümüşlü Kümbet ve Kaditler Mezarlığı ile ilgili efsanevi anlatılar araştırma konusu olarak ele alınmıştır. Söz konusu anlatılar; tarihsel şahsiyet ve kimlik, olay, mekân, anlatısal dönüşüm ve kolektif bellek boyutları temelinde incelenmiş; sözlü ürünler aracılığıyla tarihin yeniden anlatılması ve kültürel belleğin oluşturulması süreçleri analiz edilmiştir. Araştırmanın sonucunda, sözlü tarih ile halk biliminin yalnızca veri toplama ve çözümleme bakımından birbiriyle ilişkili disiplinler olmadığı; aynı zamanda geçmişin anlamlandırılması ve kültürel belleğin oluşturulması konusunda birbirini tamamlayan epistemolojik yaklaşımlar sunduğu belirlenmiştir. Sözlü tarih, anlatılardaki tarihsel deneyim ve tanıklık niteliğini ortaya koyarken halk bilimi, bu anlatıların kolektif bellek sürecinde geçirdiği dönüşümleri, taşıdığı simgesel anlamları ve üstlendiği toplumsal işlevleri açığa çıkarmaktadır. Bursa örneğinde incelenen efsaneler, tarihsel olayları ve kişileri doğrudan aktaran anlatılardan ziyade, geçmişi toplumsal ihtiyaçlar, inançlar ve mekânsal bellek aracılığıyla yeniden yorumlayan kültürel belleğin önemli unsurları olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu doğrultuda araştırma, tarihsel gerçeklik ile folklorik anlatı arasındaki ilişkinin bir karşıtlık çerçevesinde değil; yeniden inşa, anlamlandırma ve bellekte sürekliliği sağlama süreçleri temelinde ele alınması gerektiğini ileri sürmektedir. Araştırmanın bilimsel yeniliği, sözlü tarih ve halk bilimi verilerinin bütüncül biçimde incelenmesine yönelik “Sözlü Tarih ile Halk Biliminin Karşılaştırmalı Analiz Çerçevesi”ni ve efsanelerin tarihsel ve folklorik katmanlarının bütüncül bir yaklaşımla çözümlenmesini sağlayan “Efsanelerin Disiplinlerarası Analizine Yönelik Uygulamalı Model”i önermesidir.
Сведения · Details
- DOI 10.47526/3107-3085.393
- Журнал · Journal Yassawi Journal of Philology
- Язык · Language tr
- Цитирования (Crossref) · Citations 0
- Лицензия · License creativecommons.org/licenses/by/4.0