Наука и здравоохранение, 2026, № 4(28), с. 131-137
THE EPIDEMIOLOGICAL SITUATION IN KAZAKHSTAN AND THE DIGITAL POTENTIAL OF THE SANITARY AND EPIDEMIOLOGICAL CONTROL SERVICE: ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКАЯ ОБСТАНОВКА В КАЗАХСТАНЕ И ЦИФРОВОЙ ПОТЕНЦИАЛ СЛУЖБЫ САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКОГО КОНТРОЛЯ
ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ АХУАЛ ЖӘНЕ САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ БАҚЫЛАУ ҚЫЗМЕТІНІҢ ЦИФРЛЫҚ ӘЛЕУЕТІ
Kazakh National Medical University named after S.D. Asfendiyarov, Almaty, Republic of Kazakhstan;
Department of Sanitary and Epidemiological Control of the city of Almaty for epidemiological issues CSEC MH, Almaty, Republic of Kazakhstan.
Аннотация · Abstract
Introduction: Sanitary and epidemiological control plays a crucial role in the early detection of infectious diseases and the prevention of their spread. In the case of Kazakhstan, there is insufficient data to scientifically assess the digital potential of this service. Objective: To assess the epidemiological situation regarding infectious diseases in the Republic of Kazakhstan and to study the digital potential of the Sanitary and Epidemiological Control (SEC) service, identifying evidence-based directions for its improvement. Methods: A cross-sectional study design was applied. A questionnaire survey was conducted among SEC specialists (n=231). Official statistical data of the Republic of Kazakhstan were used to analyze a 10-year trend (2014–2024) of infectious and parasitic disease incidence. Domestic and international peer-reviewed literature was reviewed to provide scientific substantiation. Results: In 2024, the primary incidence of infectious and parasitic diseases was 1,364.3 (275,031 cases) per 100,000 population, representing a 1.7% increase compared to 2023. The highest age-group rate was recorded among children under 14 years (2,152.9 per 100,000); regionally, Almaty city registered the highest rate (2,412.4). Urban incidence exceeded rural by 61.5%. Survey findings revealed that 83.6% of respondents considered digital enhancement "necessary and highly necessary," while the main barriers identified were insufficient infrastructure (43%) and low digital competency of personnel (33%). Conclusions: Although Kazakhstan has an established digital infrastructure for the SEC service, systematic improvements are required in data quality management, private sector integration, real-time analytical functionality, and the digital competency of healthcare professionals. Adapting international best practices – including artificial intelligence, geographic information systems, and automated electronic laboratory reporting – to the national context would substantially enhance the effectiveness of epidemiological monitoring. Введение: Служба санитарно-эпидемиологического контроля вносит значительный вклад в раннее выявление инфекционных заболеваний и предотвращение их распространения. В условиях Казахстана наблюдается недостаток данных, посвящённых оценке цифрового потенциала данной службы. Цель: оценить эпидемиологическую обстановку по инфекционным заболеваниям в Республике Казахстан и изучить цифровой потенциал службы санитарно-эпидемиологического контроля (СЭК) с определением научно обоснованных направлений её совершенствования. Методы: Исследование проведено по поперечному (кросс-секционному) дизайну. Среди специалистов службы СЭК проведено анкетирование (n=231). На основе официальных статистических данных Республики Казахстан проанализирована 10-летняя динамика (2014–2024) первичной заболеваемости инфекционными и паразитарными болезнями. Для научного обоснования выполнен обзор отечественной и международной научной литературы. Результаты: В 2024 году первичная заболеваемость инфекционными и паразитарными болезнями составила 1364,3 на 100 000 населения (275 031 случай), что на 1,7% выше показателя 2023 года. Наиболее высокий уровень среди возрастных групп зафиксирован у детей до 14 лет (2152,9 на 100 000); и по регионам в г. Алматы (2412,4). Заболеваемость городского населения превышает сельскую на 61,5%. По данным анкетирования, 83,6% респондентов оценили цифровое совершенствование как «необходимое и крайне необходимое», основными проблемами назвав недостаточность инфраструктуры (43%) и низкий уровень цифровых компетенций кадров (33%). Выводы: В Казахстане сформирована цифровая инфраструктура службы СЭК, однако требуются системные меры по совершенствованию управления качеством данных, интеграции частного сектора, внедрению функции анализа в режиме реального времени и повышению цифровых компетенций медицинских работников. Адаптация международного опыта – в части искусственного интеллекта, геоинформационных систем и автоматизированной электронной отчётности – к национальному контексту позволит существенно повысить эффективность эпидемиологического мониторинга. Кіріспе: Жұқпалы ауруларды ерте анықтау және олардың таралуының алдын алуда – санитариялық-эпидемиологиялық бақылау қызметі айрықша үлес қосады. Қазақстан жағдайында бұл қызметтің цифрлық әлеуетін ғылыми тұрғыда бағалау туралы деректер жеткіліксіз болып отыр. Зерттеу мақсаты: Қазақстан Республикасындағы жұқпалы аурулар бойынша эпидемиологиялық ахуалды бағалай отырып, санитарлық-эпидемиологиялық бақылау (СЭБ) қызметінің цифрлық әлеуетін зерделеу және оны жетілдірудің ғылыми негізделген бағыттарын анықтау. Зерттеу әдістері: Зерттеу көлденең-қима (кросс-секционды) дизайны негізінде жүргізілді. СЭБ қызметінің мамандары арасында (n=231) сауалнама жүргізілді. Қазақстан Республикасының ресми статистикалық мәліметтері негізінде жұқпалы және паразитарлы аурулардың 2014–2024 жылдар аралығындағы 10 жылдық динамикасы талданды. Ғылыми негіздеме үшін отандық және халықаралық ғылыми дерекқорларда жарияланған зерттеулерге шолу жүргізілді. Нәтижелері: 2024 жылы жұқпалы және паразитарлы аурулармен алғашқы сырқаттанушылық 100 000 адамға шаққанда 1364,3 (275 031 жағдай) болып, 2023 жылмен салыстырғанда 1,7%-ға артқан. Жас тобы бойынша ең жоғары деңгей 14 жасқа дейінгілерде – 2152,9; ал өңір бойынша Алматы қаласында – 2412,4 болып тіркелген. Қала халқындағы сырқаттанушылық ауыл халқымен салыстырғанда 61,5%-ға жоғары. Сауалнама нәтижесінде қатысушылардың 83,6%-ы цифрлық жетілдіруді «қажет және өте қажет» деп бағаласа, негізгі мәселе ретінде 43%-ы инфрақұрылым жеткіліксіздігін, 33%-ы кадрлардың цифрлық құзыреттілігінің төмендігін атаған. Қорытынды: Қазақстанда СЭБ қызметінің цифрлық инфрақұрылымы қалыптасқан, алайда деректер сапасын басқару, жеке секторды интеграциялау, нақты уақыттағы талдау функциясы және кадрлардың цифрлық құзыреттілігін арттыру бойынша жүйелі жетілдіру шаралары қажет. Жасанды интеллект, геоақпараттық жүйелер және автоматтандырылған электрондық есеп берудің халықаралық тәжірибелерін ұлттық деңгейде бейімдеу эпидемиологиялық мониторингтің тиімділігін айтарлықтай арттырады.
Сведения · Details
- DOI 10.34689/sh.2026.28.4.016
- Журнал · Journal Наука и здравоохранение
- Язык · Language русский
- Цитирования (Crossref) · Citations 0