Central AsianResearch Index

Анализ реализации Государственных программ развития здравоохранения Республики Казахстан с 1998 по 2024 годы

Түйінді ойларҚазақстанның денсаулық сақтауды дамытуына ресурстарды бөлу тәжірибесінің нарықтық тетіктерін енгізе отырып, бюджеттік қаржыландырудан аралас модельге көшуі оң және теріс жақтарын айқын көрсетеді. Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесін енгізу нәтижесінде жалпы ішкі өнімнің жалпы көлеміндегі денсаулық сақтауға жұмсалатын шығыстардың үлесі 2019 жылғы 2,8% - дан 2022 жылы 3,7% - ға дейін, яғни 1 трлн. теңгеден 2,5 трлн. теңгеге дейін ұлғайды. Бұлсаланың негізгі сапалық көрсеткіштеріне оң әсерін тигізді. Өмір сүру ұзақтығы 2000 жылы 66 жастан бастап 2024 жылға қарай 75 жастан асты. Жалпы өлім-жітім 2006 жылдан бастап тұрақты түрде төмендеп келеді. 2014 жылы тәуелсіздік жылдарында алғаш рет бұл көрсеткіш 1000 тұрғынға шаққанда 8-ден төмен болды, 2018 жылы ол 7,1‰, ал 2022 жылы - 6,77 құрады.90-шы жылдардың аяғы мен 2000-шы жылдардың басында айтарлықтай демографиялық шығындарға қарамастан (1995 жылы ел тұрғындары санының 16, 6 млн-нан 2001 жылы 14,8 млн-ға дейін азаюы), республика жағдайды тұрақтандырып қана қоймай, 2024 жылға қарай 20 миллионға жеткен халық санының серпінді және дәйекті өсуіне қол жеткізді. Бұған өлім-жітімді төмендету және бала тууды арттыру бойынша қабылданған ауқымды кешенді шаралар ықпал етті.Алайда, денсаулық сақтау саласы дамып, диагностика мен емдеудің заманауи халықаралық технологияларыенгізілгендіктен, Қазақстан экономикасы дамыған елдермен бірдей проблемаларды бастан кешіре бастады. Өмір сүру ұзақтығының ұлғаюы қоғамдағы егде жастағы халықтың үлесін арттырды, бұл өз кезегінде инфекциялық емес аурулармен сырқаттанушылықтың өсуіне себеп болды, оларды емдеу айтарлықтай қаржылық инфузияны талап етеді. Сонымен қатар,медицинаның дамуымен халықтың медициналық көмек пен дәрі-дәрмектердің жоғары технологиялық түрлеріне сұранысы үнемі артып келеді, ал жеке секторды кеңінен тарту және бәсекелестікті дамыту бүгінде жоспарлы медициналық қызметтердің көлемін шектеуге мәжбүр етеді. Осы және басқа да себептер саланың ішкі резервтерін іздеу, ресурс үнемдеуші технологияларғакөшу қажеттілігін, ең бастысы – медициналық-санитарлық алғашқы көмектің рөлін күшейту және профилактикалық медицинаны дамыту қажеттігін көрсетеді.Мәселе неде?1. Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау саласында тарихи дамуын жүйелі талдаудың болмауы. Тәуелсіздіктің барлық жылдарында елдің денсаулық сақтауы тұтастай алғанда жүйенің жұмыс істеуінің қалыптасқан парадигмасын түбегейлі өзгерткен бірқатар институционалдық реформалардан өтті. Олардың кейбіреулері өте сәтті болды, ал кейбіреулері қоғамдажәне жүйенің өзінде қолдау таппады. Бұл мақала осы тақырыпты көтереді және болашақ іргелі зерттеулерге негіз жасайды. Бұл әсіресе қазіргі және болашақтағы басқару шешімдерін қабылдауға қатысты, өйткені реформалардың оң және теріс нәтижелеріжаңа ұйымдастырушылық шешімдерді әзірлеу үшін негіз болуы керек.2. Елімізде жүргізілген реформалардың нәтижелерін бағалау жүйесінің болмауы. Саладағы ауқымды реформалардан басқа, үнемі қатысушылардың мінез-құлық нормаларын белгілейтін шешімдер қабылданады. Медицина азаматтардың өмірі мен әлеуметтік әл-ауқатын қамтамасыз ету саласына жататындықтан, олардың тиімділігін бағалау құралдары мен тетіктеріболуы өте маңызды. Бұл мақаланы оң әсері бар шешімдерге арналған алғашқы аналитикалық материал ретінде қарастыруға болады.3. Реформалардың әлсіз сабақтастығы мәселесі. Айта кету керек, республикада бірқатар реформалар өткен жылдардағы тәжірибені және саланың мүмкіндіктерін ескерусіз қабылданды, бұл жағымсыз салдарға әкелді. Бұл жағдайда болашақ реформалардың негізін құрайтын оң және теріс нәтижелері бар реформалардың аналитикалық мәліметтер базасының болуыөзекті болып отыр. Дәл осы мәліметтер негізінде мақалада алдағы жылдарға арналған саланы одан әрі дамытудың негізгі бағыттары бойынша ұсыныстар берілген.Саясат нұсқалары: 1-ші нұсқа. Медициналық қызметтердің қолжетімдігін жақсарту; 2-ші нұсқа. Денсаулық сақтау құрылымын модернизациялау; 3-ші нұсқа. Денсаулық сақтау шығындарын басқару мен бақылауды жақсарту.Саясаттың нұсқаларын іске асыру жөніндегі пайымҚР Үкіметі шалғайдағы және ауылдық аудандарды қоса алғанда, барлық азаматтарға медициналық көмектіңқолжетімділігін қамтамасыз ету үшін қадамдар жасауда. Денсаулық сақтауды дамытудың мемлекеттік бағдарламалары шеңберінде жаңа медициналық мекемелер салынуда және «Қолжетімді медицина» бағдарламасы іске асырылуда, ол мобильдімедициналық бригадаларды, дәрі-дәрмектер мен техникалық жабдықтарды шалғай аудандарға жеткізуді көздейді.Үкімет қолданыстағы медициналық мекемелерді жаңғырту және жаңа ауруханалар салу бойынша белсенді жұмыс жүргізуде.Денсаулық сақтауды дамытудың мемлекеттік бағдарламалары шеңберінде медициналық мекемелерді реконструкциялауға және жаңартуға, сондай-ақ заманауи медициналық жабдықтарды сатып алуға қаражат көзделген.Қазақстан Республикасының Үкіметі Денсаулық сақтау жүйесінің тиімділігі мен ашықтығын арттыру үшін шаралар қабылдауда. Медициналық мекемелерді қаржыландырудың жаңа нормативтері мен ережелері енгізілді, сондай-ақ шығыстардыесепке алу мен бақылаудың электрондық жүйелері енгізілуде. Сондай-ақ денсаулық сақтау саласындағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес және көрсетілетін қызметтердің сапасы үшін медицина қызметкерлерінің жауапкершілігін қамтамасыз ету бойыншажұмыстар жүргізілуде.

Сведения

Опубликовано
2024 · С. 4-12
Язык
Русский
ISSN
2663-1768 · 2663-1776 · 2225-9929
Издатель
Salidat Kairbekova National Research Center for Health Development