Советский опыт гидростроительства на Иртыше: Научная статья - Опубликована онлайн first: 15.10.2026
Бұл мақалада Ресей мен Қазақстан тарихында кеңестік кезеңде трансшекаралық Ертіс өзенінде гидроэлектростанция құрылысы мен пайдалануында қолданылған экономи-калық және техникалық шешімдердің қайта құрылуы, ГОЭЛРО жоспарын дайындаудан бас-тап ұсынылған. Әдістемелік тұрғыдан зерттеу қуып жетуді жаңғырту теориясына және гидроэлектростанция құрылысына қолданылатын технологиялық парадигмалардың өзгеру тұжырымдамасына негізделген. Зерттеу Кенді Алтай аймағына қолданылатын кеңестік экономикалық стратегияларға қатысты жүргізілуде. Онда кеңестік экономикалық саясаттың XX ғасырда дамуы кезінде орын алған Ертіс гидроэлектростанция каскадының негізгі мақсаттары мен функцияларын түсінудің өзгергені көрсетілген. Су электр станцияларын жобалау мен салуға тәсілдердің сабақтастығы көрсетілген, сондай-ақ үш негізгі су электр станциясы – Өскемен, Бұқтырма және Шульбинск су электр станциялары – сондай-ақ тұтастай алғанда су электр станциясы каскады сипатталған. Осы мақалада ұсынылған кейс-стадилер Ертіс өзеніндегі су электр станцияларын (СЭС) салу тұжырымдамаларының дамуын және оларды жобалау мен салудағы басымдықтарды, сондай-ақ кеңес дәуіріне тән гидравликалық құрылыстарды салуда қолданылатын техникалық және технологиялық шешімдерді көрсетеді. Ертіс өзеніндегі су электр станцияларын салу КСРО-да жалпы ұқсас нысандарды жобалау мен салудағы жалпы парадигманың ауысуын көрсетті деген қорытынды жасалды: 1920 жылдардың аяғы мен 1930 жылдардың басына тән шағын СЭС-терден орта қуатты СЭС салуға, содан кейін соғыстан кейінгі кезеңде және әсіресе 1950 және 1960 жылдардың екінші жартысында жоғары қуатты СЭС-терге көшу. Осылайша, Ертіс гидротехникалық құрылыстар жүйесін жобалау мен салу КСРО-дағы өнеркәсіптік жаңғыртудың кеңестік моделінің ерекшеліктерін толықтай жүзеге асырды, өндірісті шығысқа қарай жаңа экономикалық даму аймақтарына ауыстырды, бұл ұзақ мерзімді стратегиялардың бөлігі ретінде де, соғыс пен эвакуацияға байланысты форс-мажорлық жағдайларға байланысты да, осы аудандарда жаңа өнеркәсіптердің қалыптасуына байланысты болды. Ертістің жоғарғы және орта ағысында су электр станциялары желісін дамыту аймақтағы кәсіпорындардың кеңеюіне ықпал етті, бұл төртінші технологиялық парадигманың дамуын қолдады, бірақ ресурстық секторда. Сонымен қатар, талдау жаңа жағдайларда өзеннің трансшекаралық сипатын ескермей, бұрын жасалған гидротехникалық құрылыстар жоспары аясында Ертіс ресурстарын тиімді пайдалану мүмкін болмай бара жатқанын және жоспардың өзі “Үлкен Алтайдың” көршілес елдеріндегі – Ресей, Моңғолия, Қазақстан және Қытайдағы барлық трансшекаралық қатысушылардың мүдделерін ескере отырып, қайта қарастыруды қажет ететінін көрсетті.
Сведения
- Опубликовано
- 2026
- Язык
- Русский
- ISSN
- 3080-129X · 3080-6860
- Издатель
- L. N. Gumilyov Eurasian National University