Central AsianResearch Index

ЖАҺАНДЫҚ ЛОГИСТИКАЛЫҚ ЖӘНЕ ШИКІЗАТТЫҚ ДАҒДАРЫСТАР ЖАҒДАЙЫНДА ЕТ ӨҢДЕУ КӘСІПОРЫНДАРЫНЫҢ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫН СЦЕНАРИЙЛІК МОДЕЛЬДЕУ

Логистикалық іркілістерде, шикізат тапшылықтарында және баға шоктарында көрінетін өсіп келе жатқан жаһандық тұрақсыздық жағдайында агроөнеркәсіптік кәсіпорындардың тұрақтылығын қамтамасыз ету басым мәнге ие болады. Шикізат, энергия және көлік инфрақұрылымын жеткізудің тұрақтылығына тәуелді ет өңдеу кәсіпорындары әсіресе осал болып отыр. Бұл зерттеудің мақсаты жаһандық логистикалық және шикізаттық дағдарыстар жағдайында ет өңдеу кәсіпорындарының тұрақтылығын бағалаудың сценарийлік моделін әзірлеу болып табылады. Зерттеу әдістемесі жүйелік, ситуациялық және факторлық тәсілдерге негізделген, стресс-тестілеу, сценарийлік талдау, параметрлік модельдеу және негізгі бизнес көрсеткіштерінің сезімталдығын бағалау элементтерін қамтиды. Эмпирикалық база ет саласының 2019-2024 жылдардағы 42 қазақстандық кәсіпорны бойынша деректерді қамтиды. Зерттеу барысында үш сценарий әзірленді: негізгі, тұрақсыздандыратын және адаптивті-компенсаторлық. Әрбір сценарий үшін рентабельділіктің, қайта өңдеу құнының, логистика шығындарының, импортқа тәуелділік дәрежесінің және борыштық жүктеменің сыни деңгейлері анықталды. Логистикалық шығындардың көрсеткіштері (жалпы шығындардың 25%-дан асуы маржаның күрт төмендеуіне әкеледі), өндірістік қуаттардың жүктелу деңгейі (60%-дан төмен-тәуекел аймағы) және шикізат бағасының ауытқуы (40%-дан жоғары өсу қолданыстағы шығындар құрылымындағы кассалық алшақтықтарға әкеледі) ең сезімтал болды. Алты стратегиялық блокты қамтитын адаптивті басқару матрицасы әзірленді: шикізатты оқшаулау, келісімшарттық логистика, операциялық икемділік, өнім портфелін оңтайландыру, өндірістік есепті цифрландыру және сценарийді жоспарлау. Ғылыми жаңалық сыртқы шоктар мен салалық ерекшеліктердің кешенді әсерін ескере отырып, тұрақтылықты сценарийлік модельдеуге көзқарасты ресімдеу болып табылады. Нәтижелердің практикалық маңыздылығы кәсіпорындар мен жалпы сала деңгейінде дағдарысты басқаруда әзірленген модельді қолдану мүмкіндігінен тұрады. Зерттеу нәтижелері азық түлік қауіпсіздігі және өңдеу өнеркәсібінің тұрақты дамуы саласындағы мемлекеттік саясатты қалыптастыру кезінде пайдаланылуы мүмкін.

Сведения

Опубликовано
2025 · Т. 417, № 5
Язык
Казахский
ISSN
1991-3494 · 2518-1467
Издатель
Central Asian Academic Research Center LLP