Central AsianResearch Index

ҰЛТ ҰСТАЗЫНЫҢ БАСТАУЫШ МЕКТЕПКЕ ҚАТЫСТЫ ҒЫЛЫМИ-ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ҰСТАНЫМДАРЫ (Ахмет Байтұрсынұлының 150 жылдығына арналған)

Бұл мақалада ұлт ұстазының бастауыш мектепке қатысты ғылыми-педагогикалық ұстанымдары сөз болады. Патша заманындағы қазақ халқының рухани жаңғыртуы үшін күрескен белгілі ағартушы тұлға Ахмет Байтұрсынұлының қазақ тілінің табиғатына бейімделіп араб жазуы негізінде жасаған әліппесі талданады. Ахмет Байтұрсынұлы – қазақ ғылымы тарихында ұлттық әліпби мен жаңа емле сынды жаңа жазу үлгісін ұсынған реформатор әрі ғалым. Ұлт ұстазының бұл әліппесі ХХ ғасыр басындағы қазақ мәдениеті сауат ашу үшін мұқтаждығын толық өтеп келгендігі және оның дыбыс әдісімен оқыту тәсілі айтарлықтай қолайлы болғандығы баяндалады. Сондай-ақ, ғалым алфавиттің полиграфиялық мүмкіндіктері мен экономикалық тиімділік жақтарын да баса көрсеткендігі және оны қазіргі тәуелсіз Қазақстанның білім, ғылым салаларына да пайдалану қажеттілігі айтылады. Бұл әліпби ұлттық жазудың қалыптасуындағы ірі мәдени жетістік болып табылады. Мақалада ұлт ұстазының әр кезеңдегі ағарту саласында жазылған еңбектері талданады. Бір ғасыр бойында бірнеше рет өзгерістерге түскен, әртүрлі баспадан әр­қилы болып шыққан оқулықтар - ұлт ұстазының әдістемесі­не, ұлт­тың құндылықтарға негізделген «Әліппесіне» жете алмайтындығы дәлелденеді. Мақаланың қорытындысында бүгінгі ұрпаққа Ахмет Байтұрсынұлының өз әліппесін өз авторлығымен қайтару керек екендігі, Ақаңнан кейін қырық түрлі әліппе жазып тоқтай алмай жүргеніміздің өзі сол ұлт ұстазының деңгейіне жете алмай жатқандығымыз көрсетілді. Содан бері жүз он жыл өтсе де біз Ахмет Байтұрсынұлы жазған әліппедей оқу құралын жаза алмағандығымыз фактілермен дәлелденеді.

Сведения

Опубликовано
2022 · № 3, С. 99-109
Язык
Казахский
ISSN
1991-3494 · 2518-1467
Издатель
Central Asian Academic Research Center LLP