Central AsianResearch Index

СОСТОЯНИЕ ИЗУЧЕННОСТИ АВТОМОРФНОСТИ ПОЧВ КЫРГЫЗСТАНА: КЫРГЫЗСТАНДЫН ТОПУРАКТАРЫНЫН АВТОМОРФТУК АБАЛЫНЫН ИЗИЛДЕНИШИ

THE STATE OF KNOWLEDGE OF THE AUTOMORPHISM OF THE SOILS OF KYRGYZSTAN

Кыргызстан горная страна, поэтому развитие почвооб- разовательных процессов связано со сложными физико-гео- графическими условиями, обусловленными историей развития ландшафтов. Почвенный покров Кыргызстана отличается большим разнообразием и комплексностью, что обусловлено сложностью природных факторов и их сочетаний, большими отличиями отдельных регионов. Почвенно-мелиоративное со- стояние земель Кыргызстана также отличается большим разнообразием, а во многих регионах и сложностью. Основ- ными природными факторами, определяющими почвенно-ме- лиоративное состояние земель, являются геологическое и гид- рогеологические строение, рельеф и климат. На сегодняшний день в Кыргызстане проведено не так много исследований ав- томорфно-засоленных почв. Исследования по данному вопросу остаются весьма актуальными. В Нарынской области широ- кое распространение получили автоморфно-засоленные и со- лонцеватые почвы, приуроченные к местам выхода соленос- ных отложений и продуктов их сноса, в зоне светло-, бурых-, светло-каштановых почв. В настоящее время мелиорация солонцеватых почв в Кыргызстане не проводится. При ме- лиорации автоморфных засоленно-солонцеватых почв Нарын- ской области можно рекомендовать агромелиоративный прием – вытеснение натрия из почвенно-поглощающего ком- плекса почвы растворенными в промывочной воде мелиоран- тами. Применение мелиорантов (гипс, гипс+навоз) в составе промывочной воды, является экономически выгодным и эколо- гически чистым приемом мелиорации автоморфных засолено- солонцеватых почв Нарынской области. Кыргызстан тоолуу өлкө, ошондуктан топурак түзүү- чү процесстердин өнүгүшү ландшафттын өнүгүү тарыхы ме- нен аныкталган татаал физикалык-географиялык шарттар- га байланыштуу. Кыргызстандын топурак катмары өтө көп түрдүүлүгү жана татаалдыгы менен айырмаланат, бул та- бигый факторлордун жана алардын айкалыштарынын та- таалдыгы, айрым аймактардын ортосундагы чоң айырмачы- лыктар менен шартталган. Кыргызстандын жерлеринин кыртыштык-мелиоративдик абалы өтө ар түрдүүлүгү менен айырмаланат, ал эми көптөгөн региондорунда татаалдыгы менен дагы. Жердин кыртыш-мелиоративдик абалын анык- тоочу негизги табигый факторлор болуп геологиялык жана гидрогеологиялык түзүлүш, рельеф жана климат эсептелет. Бүгүнкү күндө Кыргызстанда автоморфтуу-шорлуу топурак- тар боюнча көп изилдөөлөр жүргүзүлгөн эмес. Бул маселе боюнча изилдөөлөр өтө актуалдуу бойдон калууда. Нарын об- лусунда автоморфтуу шор жана шорлуу топурактар кеңири таралган, алар ачык-, күрөң, ачык каштан топурак зонасын- дагы туздуу катмарланган жана алардан пайда болгон туз- дуу жерлерде жайгашкан. Учурда Кыргызстанда шорлуу топурактарды мелиорациялоо жүргүзүлбөйт. Нарын облусу- нун автоморфтук шорлонгон топурактарын мелиорациялоо- до агромелиорациялык ыкманы сунуш кылса болот – кыр- тышты жууганда топурак-сиңирип алуучу комплексинен суу- да эриген мелиоранттар аркылуу натрийди сүрүп чыгаруу. Кыртышты жууй турган суусунун курамында мелиорант- тарды (гипс, гипс+кык) колдонуу Нарын облусунун автоморф- тук шорлуу жана туздуу топурактарын экономикалык жак- тан пайдалуу жана экологиялык жактан таза мелиорациялоо ыкмасы болуп саналат. Kyrgyzstan is a mountainous country therefore, the development of soil formation processes is associated with complex physical and geographical conditions determined by the history of landscape development. The soil cover of Kyrgyzstan is characterized by great diversity and complexity, which is due to the complexity of natural factors and their combinations, as well as large differences between individual regions. The soil and reclamation state of the lands of Kyrgyzstan is also characterized by great diversity, and in many regions – complexity. The main natural factors that determine the soil and reclamation state of lands are the geological and hydrogeological structure, relief and climate. To date, not many studies of automorphic saline soils have been carried out in Kyrgyzstan. Research on this issue remains highly relevant. In the Naryn region, automorphically saline and solonetzic soils are widespread, confined to places where salt-bearing deposits and their destruction products emerge, to the zone of light, brown and light chestnut soils. Currently, reclamation of solonetzic soils is not carried out in Kyrgyzstan. When reclaiming automorphic solonchak- solonetzic soils in the Naryn region, we can recommend an agro-reclamation technique - displacing sodium from the soilabsorbing complex of the soil with ameliorants dissolved in leaching waters. The use of ameliorants (gypsum, gypsum + manure) in the composition of rinsing waters is an economically profitable and environmentally friendly method for the reclamation of auto78 morphic saline-alkaline soils in the Naryn region.

Сведения

Опубликовано
2023 · № 7, С. 77-80
Язык
Русский
ISSN
1694-8483 · 1694-8491
Издатель
Publishing House of Scientific Journals and Children's Fiction
Аффилиации
Кыргызско- Турецкий университет «Манас»,