Central AsianResearch Index

ПАМИРСКИЕ КЫРГЫЗЫ В ТРУДАХ ЗАПАДНЫХ ИССЛЕДОВАТЕЛЕЙ: ПАМИРЛИК КЫРГЫЗДАР БАТЫШ ИЗИЛДӨӨЧҮЛӨРДҮН ЭМГЕКТЕРИНДЕ

PAMIR KYRGYZ IN THE WORKS OF WESTERN RESEARCHERS

В статье рассматриваются сведения о памирских кыр­гы­зах в трудах западных исследователей – Т. Гордона, Э. Дан­мо­ра, Г. Капю, С. Гедин, Ф. Рокка. По их данным, в конце XIX – начале XX века Памир населяли кыргызские племена и роды – бостон, кесек (кызылаяк), кыдырша, кипчак (сарт и кыргыз кыпчак, калта байтал), найман (кён, босторгой, мырза, кий­ик) и тейит (черный тейит, сары тейит). Племена кы­дырша и бостон считаются частью племен кесек или тейит. В ис­сле­дуемый период Памирские кыргызы были адми­ни­стра­тив­но разделены на 2 волости – Памирскую волость (Кара-Куль­ское, Мургабское, Ранг-Кульское, Ак-Ташское, Аличурское амин­ства); Кударинская волость (Кударинское аминство). Эти исследователи подробно описали количествое кыргызов, их зимовья, традиции, обычаи, условия жизни, обще­ственную жизнь, место и роли кыргызских женщин в обществе, о на­род­ных играх, быте, питании, а также оста­ви­ли много этю­дов и фотографий. Макалада батыш изилдөөчүлөр – Т. Гордондун, Е. Дан­мор­дун, Г. Капю, С. Гединдин, Ф. Рокканын эмгек­те­рин­де­ги па­мирлик кыргыздар тууралуу берилген маалыматтар тал­куу­га алынат. Алардын берген маалыматтары боюнча XIX кы­лымдын аягы XX кылымдын башында Памирде кыргыз­дар­дын бостан, кесек (кызыл аяк), кыдырша, кыпчак (сарт, кыр­гыз кыпчак, калта байтал), найман (көн, босторгой, мырза, кий­ик) жана тейит (кара тейит, сары тейит) уруулары жа­на алардын уруктары мекендешкен. Кыдырша, бостон уруу­ла­ры урук катары кесек же тейит уруу­ларынын курамында каралат. Памирлик кыргыздар адми­ни­стративдик жактан 2 волостко – Памир волостугу (Кара-Кол, Мургаб, Раң-Көл, Ак-Таш, Аличур аминдиктери); Кудара волостугу (Кудара амин­ди­ги) бөлүнүп жашашкан. Аталган изил­дөөчүлөр памирлик кыр­гыздардын түтүнүнүн санын, кыштоо-жайлоолорун, каа­да-салты, үрп-адаты, жашоо шарты, социалдык турмушу, коом­догу кыргыз аялдарынын орду жана ролу, элдик оюн­да­ры, үй-тиричилиги, тамак-ашы жө­нүндө кеңири жазып, эм­гек­теринде кыргыздар жөнүндө этюд­дарды, фото сүрөт­төр­дү калтырып кеткен. The article examines information about the Pamir Kirghiz in the works of Western researchers – T. Gordon, E. Dunmore, G.Capu, S.Gedin, F. Rocca. According to them, at the end of the 19th - beginning of the 20th centuries, the Pamirs were inhabited by Kyrgyz tribes and clans - Boston, Kesek (Kyzylayak), Kydyrsha, Kipchak (Sart and Kyrgyz Kypchak, Kalta Baital), Naiman (Kon, Bostorgoy, Myrza, Kiyik) and Teyit (Kara teyit, Sary teyit). The Kydyrsha and Boston tribes are considered part of the Kesek or Teyit tribes. During the period under study, the Pamir Kyrgyz were administratively divided into 2 volosts - the Pamir volost (Kara-Kul, Murghab, Rang-Kul, Ak-Tash, Alichur aminstva); Kudarin­skaya volost (Kudarinskoe aminstvo). These researchers described in detail the number of Kyrgyz people, their winter quarters, tra­di­tions, customs, living conditions, social life, the place and roles of Kyrgyz women in society, folk games, life, nutrition, and also left many sketches and photographs.

Сведения

Опубликовано
2023 · № 7, С. 230-234
Язык
Кыргызский
ISSN
1694-8483 · 1694-8491
Издатель
Publishing House of Scientific Journals and Children's Fiction
Аффилиации
Кыргызский государственный университет им. И.Арабаева