ПАМИРСКИЕ КЫРГЫЗЫ В ТРУДАХ ЗАПАДНЫХ ИССЛЕДОВАТЕЛЕЙ: ПАМИРЛИК КЫРГЫЗДАР БАТЫШ ИЗИЛДӨӨЧҮЛӨРДҮН ЭМГЕКТЕРИНДЕ
В статье рассматриваются сведения о памирских кыргызах в трудах западных исследователей – Т. Гордона, Э. Данмора, Г. Капю, С. Гедин, Ф. Рокка. По их данным, в конце XIX – начале XX века Памир населяли кыргызские племена и роды – бостон, кесек (кызылаяк), кыдырша, кипчак (сарт и кыргыз кыпчак, калта байтал), найман (кён, босторгой, мырза, кийик) и тейит (черный тейит, сары тейит). Племена кыдырша и бостон считаются частью племен кесек или тейит. В исследуемый период Памирские кыргызы были административно разделены на 2 волости – Памирскую волость (Кара-Кульское, Мургабское, Ранг-Кульское, Ак-Ташское, Аличурское аминства); Кударинская волость (Кударинское аминство). Эти исследователи подробно описали количествое кыргызов, их зимовья, традиции, обычаи, условия жизни, общественную жизнь, место и роли кыргызских женщин в обществе, о народных играх, быте, питании, а также оставили много этюдов и фотографий. Макалада батыш изилдөөчүлөр – Т. Гордондун, Е. Данмордун, Г. Капю, С. Гединдин, Ф. Рокканын эмгектериндеги памирлик кыргыздар тууралуу берилген маалыматтар талкууга алынат. Алардын берген маалыматтары боюнча XIX кылымдын аягы XX кылымдын башында Памирде кыргыздардын бостан, кесек (кызыл аяк), кыдырша, кыпчак (сарт, кыргыз кыпчак, калта байтал), найман (көн, босторгой, мырза, кийик) жана тейит (кара тейит, сары тейит) уруулары жана алардын уруктары мекендешкен. Кыдырша, бостон уруулары урук катары кесек же тейит урууларынын курамында каралат. Памирлик кыргыздар административдик жактан 2 волостко – Памир волостугу (Кара-Кол, Мургаб, Раң-Көл, Ак-Таш, Аличур аминдиктери); Кудара волостугу (Кудара аминдиги) бөлүнүп жашашкан. Аталган изилдөөчүлөр памирлик кыргыздардын түтүнүнүн санын, кыштоо-жайлоолорун, каада-салты, үрп-адаты, жашоо шарты, социалдык турмушу, коомдогу кыргыз аялдарынын орду жана ролу, элдик оюндары, үй-тиричилиги, тамак-ашы жөнүндө кеңири жазып, эмгектеринде кыргыздар жөнүндө этюддарды, фото сүрөттөрдү калтырып кеткен. The article examines information about the Pamir Kirghiz in the works of Western researchers – T. Gordon, E. Dunmore, G.Capu, S.Gedin, F. Rocca. According to them, at the end of the 19th - beginning of the 20th centuries, the Pamirs were inhabited by Kyrgyz tribes and clans - Boston, Kesek (Kyzylayak), Kydyrsha, Kipchak (Sart and Kyrgyz Kypchak, Kalta Baital), Naiman (Kon, Bostorgoy, Myrza, Kiyik) and Teyit (Kara teyit, Sary teyit). The Kydyrsha and Boston tribes are considered part of the Kesek or Teyit tribes. During the period under study, the Pamir Kyrgyz were administratively divided into 2 volosts - the Pamir volost (Kara-Kul, Murghab, Rang-Kul, Ak-Tash, Alichur aminstva); Kudarinskaya volost (Kudarinskoe aminstvo). These researchers described in detail the number of Kyrgyz people, their winter quarters, traditions, customs, living conditions, social life, the place and roles of Kyrgyz women in society, folk games, life, nutrition, and also left many sketches and photographs.
Сведения
- Опубликовано
- 2023 · № 7, С. 230-234
- Язык
- Кыргызский
- ISSN
- 1694-8483 · 1694-8491
- Издатель
- Publishing House of Scientific Journals and Children's Fiction
- Аффилиации
- Кыргызский государственный университет им. И.Арабаева